Balthasar Gerards (1557-1584)

…en de moord op Willem van Oranje

Balthasar Gerards, de man die in 1584 Willem van Oranje vermoordde. Door deze daad is Balthasar Gerards onlosmakelijk met de Nederlandse geschiedenis verbonden.

Balthasar Gerards
Balthasar Gerards
Balthasar Gerards werd in 1557 geboren in het Franse plaatsje Vuillafans als het negende kind van Jean Gérard en Barbe D’Emskerque. Hij werd streng katholiek opgevoed en moest niks hebben van het protestantisme.

Als Balthasar twaalf is trekt hij voor studie naar de stad Dole. Deze plaats is dan de hoofdstad van Franche-Comté, een regio in het oosten van Frankrijk. Willem van Oranje was daar ooit stadhouder. Wat Balthasar Gerards betreft is Van Oranje echter een verrader, omdat hij zich het lot aantrekt van de protestanten die zich verzetten tegen de Spaanse overheersing van Nederland.

Willem van Oranje vogelvrij

Als Willem van Oranje de Spaanse koning Filips II in 1580 laat weten dat hij de onderdrukking van de ketters (protestanten) fout acht, wordt hij vogelvrij verklaard en krijgt hij bovendien te horen dat hij zich nooit meer in Nederland mag laten zien.

- advertentie -

Filips II
Filips II
Balthasar Gerards hoort in 1581 dat Willem van Oranje vogelvrij is verklaard en neemt zich – als fel voorstander van het katholicisme – voor Willem te vermoorden.

Of hij dit alleen besluit vanwege zijn liefde voor het katholicisme is niet helemaal duidelijk. Filips II had bij het uitspreken van de ban eveneens vastgesteld dat de moordenaar van Willem van Oranje 25.000 kronen zou ontvangen en bovendien in de adelstand zou worden verheven.

Mislukte aanslag

Willem van Oranje
Willem van Oranje

Willem van Oranje bevindt zich op dat moment in De Prinsenhof in Delft. Als Balthasar Gerards onderweg is naar die plaats, maakt hij een tussenstop bij zijn neef Jean Duprel in Luxemburg. Hier hoort hij dat ene Jean Jaureguy een succesvolle aanslag heeft gepleegd op Willem van Oranje. In werkelijkheid was die aanslag echter mislukt. Willem van Oranje was door een pistoolschot achter zijn oor geraakt, maar niet dodelijk verwond. Jean Jaureguy was onmiddellijk na de aanslag doodgeschoten door een lijfwacht van de prins van Oranje.

Balthasar verneemt na enige tijd dat de aanslag niet gelukt is. Hij vergezelt zijn neef Duprel tijdens enkele veldtochten en hoopt zo in de buurt te komen van de prins van Oranje. Het is zijn bedoeling om dan over te lopen naar de protestanten om zo in de buurt van de vogelvrij verklaarde prins te komen. De veldtochten brengen Balthasar echter helemaal niet in de buurt van Willem van Oranje. Hij vraagt tweemaal ontslag aan bij zijn neef maar deze weigert. Maart 1584 besluit Balthasar Gerards er daarom stiekem tussenuit te knijpen.

Hertog van Parma
Hertog van Parma
Gerards brengt hierna een bezoek aan de hertog van Parma, Alexander Farnese, die op dat moment landvoogd van de Nederlanden is. Bij de landvoogd uit Gerards zijn zorgen over het feit dat Willem van Oranje nog steeds niet gedood is, ondanks de uitspraak van koning Filips II. De hertog van Parma heeft weinig vertrouwen in Balthasar Gerards maar zegt uiteindelijk dat hij zijn gang maar moet gaan, als hij maar niet zijn naam zou noemen als hij onverhoopt overmeesterd zou worden.

List van Balthasar Gerards

Mei 1584 komt Balthasar Gerards in Delft aan. Hij huurt een kamer in herberg De Diamant in de Choorstraat. Deze herberg is slechts enkele honderden meters verwijderd van het Prinsenhof waar Willem van Oranje verblijft. Als snel besluit Gerards tot actie over te gaan. Hij neemt een valse naam aan, François Guyon, en levert bij het Prinsenhof een brief af voor Willem van Oranje.

Enkele dagen later wordt Balthasar Gerards naar aanleiding van zijn brief ontvangen door Willems adviseur. Gerards zegt dat hij een protestant uit Frankrijk is die in dienst wil treden van de prins van Oranje. Hij wordt inderdaad in dienst genomen en op reis gestuurd naar Frankrijk. Hoewel dit Balthasar slecht uitkomt gaat hij toch op pad. Op de terugweg koopt hij van het geld dat hij meegekregen heeft twee pistolen.

De moord op Willen van Oranje volgens een televisieserie uit 1984 (gedramatiseerd)

De moord op Willem van Oranje

De moord op Willem van OranjeWeer aangekomen in Delft meldt Balthasar zich op 10 juli 1584 weer aan het Prinsenhof. Hij zegt dat hij Willem van Oranje wil spreken en deze antwoordt dat hij hem na het middageten te woord wil staan. Balthasar Gerards keert hierna terug naar zijn herberg, pakt zijn pistolen en gaat weer naar het Prinsenhof.

Als Willem van Oranje iets na half twee de eetzaal verlaat en de trap naar beneden wil nemen, schiet Balthasar Gerards hem neer. Een kogel raakt Willem van Oranje in de zij en een ander in de borst.

Willem van Oranje zakt ineen en sterft. Zijn laatste woorden zouden zijn geweest:

“Heere Godt weest mijn siele ghenadich,
ick ben seer gequetst,
Heere Godt weest mijn siele,
ende dit arme volck ghenadich!

Of in het Frans (de laatste zin):

“Mon Dieu, mon dieu, ayez pitié de mon âme et de ce pauvre peuple.”

Balthasar hoort deze woorden hoogstwaarschijnlijk niet. Nadat hij de schoten heeft gelost neemt hij de benen. Hij rent het Prinsenhof uit en klimt over de stadsmuur van Delft. Hier wordt hij echter in de kraag gevat. Hem wacht dan een periode van gruwelijke martelingen. Balthasar Gerards wordt ter dood veroordeeld. Het vonnis wordt op 13 juli 1584 voltrokken.

Marteling en executie

Balthasar Gerards
Balthasar Gerards
Nadat Balthasar Gerards in de kraag is gevat, wordt hij opgesloten. De Fransman legt een verklaring af over zijn daden en legt daarin uit waarom hij het gedaan heeft. De schepenen (wetgevende bestuurders van de stad) besluiten hem te vervolgen om er achter te komen wie hem opdracht heeft gegeven voor zijn daad en wie er verder bij betrokken waren. Gerards laat namelijk niet veel los. Folteren lijkt de schepenen daarom een goede methode om alsnog te achterhalen wie hem opdracht had gegeven.

Gerards wordt eerst geslagen met roeden. Daarna worden zijn wonden ingesmeerd met honing. De nacht moet Balthasar Gerard gebonden doorbrengen. Zijn handen worden aan zijn voeten vastgebonden. Beulen hangen hem hierna op met aan iedere grote teen een gewicht van ongeveer 150 pond. Gerards wil hierna echter nog steeds niet praten.

Hij krijgt daarom schoenen van hondenleer aan en wordt voor een vuur neergezet. Het leer krimpt hierdoor waardoor ook zijn voeten verbranden. Dit is klaarblijkelijk nog niet genoeg. Na deze foltering houden beulen gloeiende fakkels onder zijn oksels en worden er naalden en spijkers onder zijn nagels gestoken. De katholiek gaat ook hierdoor echter niet spreken.

Volgens sommige berichten zou tijdens de foltering ook het geslachtsdeel van Balthasar Gerards zijn afgesneden.

Ondanks alle foltering vertelt de moordenaar niet welke andere personen betrokken zouden zijn geweest bij de moord op Willem van Oranje.

Executie van Balthasar Gerards
Executie van Balthasar Gerards

Balthasar Gerards wordt op 14 juli ter dood gebracht. Dit door middel van vierendeling. De verschillende ledematen worden hierna op de toegangspoorten van Delft ‘tentoongesteld’. Een tekst uit die tijd:

“…eerst zijn rechterhant, daer hy het voorsz. verradisch moordadighe feyt mede bedreven heeft, met een gloeyende toesluytende yzer geschroyet ende afghebrant te worden, ende dat daer naer met gloeyende tanghen tot ses reysen ende verscheyden plaetsen so aen aermen, beenen, en t’gheen daer sijn lichaem meest met vleesch becleedt is, het vleesch uutgebrant en afghenepen sal worden, ende dat hij daer nae levendich aen vier quartieren ghehouden sal worden, beghinnende van onderen ende ten laesten hem den buijck opgesneden ende zijn hart levendich uuijtgenomen ende in sijn ansichte geworpen ende daernae zijn hooft affgehouden zal worden ende dat zijn vier quartieren opten bolwercken van der Haechpoorte, Oostpoorte, Ketelpoorte ende Waterslootschepoorte deser stede uuijtgehangen ende zijn hooft opte Schooltoorn achter het logement des voornoemden heeren Prince op een staecke gestelt, sullen worden, verclarende alle syne goeden geconfisqueert ten proffijte van den Heer.”

In Balthasar Gerards geboorteplaats (Vuillafans) is een straat naar de moordenaar van Willem van Oranje vernoemd.

Jacques Necker (1732-1804) - Franse minister van Financiën
Jacques Necker was een Franse minister van financiën onder koning Lodewijk XVI.…
Margaretha van BeierenDochter van graaf Willem III van Holland…

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier