De kruisweg (via crucis) is een traditie uit het christendom waarbij gelovigen biddend en zingend langs veertien afbeeldingen (staties) van de lijdensweg van Jezus trekken. In met name katholieke kerken zijn hiervoor langs de binnenmuren schilderijen of beeldhouwwerken geplaatst die de lijdensweg uitbeelden, van de veroordeling door Pontius Pilatus tot de kruisiging op de heuvel Golgotha.
Het woord staties is afgeleid van het Latijnse statio, dat halteplaats betekent. Bij iedere afbeelding houden gelovigen tijdens de kruisweg dan ook letterlijk ‘halt’ om in gezamenlijk gebed stil te staan bij een specifiek onderdeel van de lijdensweg van Christus. In de katholieke kerk wordt de kruisweg traditioneel gelopen op Goede Vrijdag, de dag waarop de kruisiging en dood worden herdacht. Soms wordt de kruisweg ook individueel gelopen.
De traditie komt voor uit de vroegchristelijke gewoonte van pelgrims om in Jeruzalem de route te lopen die Jezus na zijn veroordeling bij Pilatus naar Golgotha liep. In Jeruzalem zijn tegenwoordig langs de Via Dolorosa, de straat in Jeruzalem waar Jezus volgens de christelijke traditie zijn tocht met het kruis maakte, ook veertien staties te vinden. Een deel daarvan bevindt zich in de Heilig Grafkerk, die volgende de traditie is gebouwd op de plek waar Jezus stierf.
Aanpassingen
In de vijftiende eeuw kende de kruisweg slechts zeven staties. In de zeventiende en achttiende eeuw breidde dit aantal zich langzaam uit en kwam men op veertien haltes. In het jaar 1751 werden de onderwerpen van de veertien staties door paus Benedictus XIV vastgelegd. De paus stelde op dat moment ook de aanwezigheid van een kruisweg in rooms-katholieke godshuizen verplicht.
In 2004 paste paus Johannes Paulus II de kruisweg aan. Enkele niet in de bijbel beschreven, apocriefe taferelen werden toen vervangen door anderen. Staties die werden geschrapt waren Jezus’ ontmoeting met zijn moeder, de vallende Jezus onder het kruis en het afdrogen van Jezus’ gelaat door Veronica.
Bij iedere statie wordt gewoonlijk een kort gebed uitgesproken dat steeds begint met de volgende woorden:
We aanbidden u, o Christus, en we zegenen u. Want door uw heilig kruis hebt u de wereld verlost.
| Oorspronkelijke staties | Aanpassing 2004 |
|---|---|
|
|
De staties bevinden zich vaak in kerken, maar je kan ze ook tegenkomen op katholieke begraafplaatsen, in kloosters en langs pelgrimsroutes in de open lucht. De verspreiding van de kruisweg in Europa is voor een belangrijk deel te danken aan de franciscanen, die de devotie vanaf de late Middeleeuwen actief bevorderden.
De veertien kruiswegstaties volgens Bruno Gerits (1925)
Sculpturen in de Sint-Romboutskathedraal te Mechelen. (Foto’s: CC BY-SA 3.0 / Ad Meskens)
De veertien kruiswegstaties volgens Jan Toorop (ca. 1900)
Te zien in de St. Bernulphuskerk in Oosterbeek.
Kruisweg in Rome
In Rome wordt de kruisweg jaarlijks gelopen, onder leiding van de paus. Op Goede Vrijdag 3 april 2026 ging paus Leo XIV hierin voor het eerst voor. De processie langs de veertien staties begon bij het Colosseum. Opvallend was dat de paus het kruis gedurende de hele tocht zelf droeg. De plechtigheid werd door circa 30.000 gelovigen bijgewoond.
-https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/k/kruisweg
-https://www.britannica.com/topic/Stations-of-the-Cross
-https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/RP-P-OB-201.741
-https://nl.wikipedia.org/wiki/Kruisweg_(religie)
-https://rkliturgie.nl/algemene-of-dagelijkse-gebeden-en-oefeningen/de-veertien-staties-van-de-kruisweg
Goede Vrijdag: herdenking van de kruisiging van Jezus
De tuin van Getsemane – Jezus in doodsangst
Golgotha – De heuvel waar Jezus werd gekruisigd
Witte Donderdag – De dag vóór Goede Vrijdag
Barabbas, de moordenaar die in plaats van Jezus werd vrijgelaten
De handen in onschuld wassen