Jantje zag eens pruimen hangen

Jantje zag eens pruimen hangen - Pruimenboom
Jantje zag eens pruimen hangen - Pruimenboom (CC0 - Pixabay - Couleur)

Jantje zag eens pruimen hangen is een bekend versje van de achttiende-eeuwse kinderdichter Hieronymus van Alphen. In het gedichtje, dat eigenlijk De pruimeboom heet, wordt beschreven hoe een jongen genaamd Jantje zich verzet tegen de verleiding om zonder toestemming pruimen te plukken. Die braafheid wordt beloond.

Hiëronymus van Alphen - H.J. Backer, 1836
Hiëronymus van Alphen – H.J. Backer, 1836 (Publiek Domein – wiki)
De in Gouda geboren Hieronymus Van Alphen (1746-1803) schreef tijdens zijn leven veel. Hij verwierf met name bekendheid als dichter, maar maakte ook gezangen, schreef vertalingen en theologische verhandelingen. Het bekendst werd hij met zijn kindergedichten. In 1778 publiceerde hij Kleine gedigten voor kinderen uit 1778, dat wordt beschouwd als het eerste echte Nederlandstalige kinderboek. Bijzonder was dat in de gedichtjes de belevingswereld van het kind centraal stond.

De kindergedichten waren gelijk een groot succes. Er verschenen een groot aantal drukken en vertalingen. Het bekendste gedichtje uit de bundel is De pruimeboom. Dit gedicht, dat veel ouderen tegenwoordig nog uit hun hoofd kennen omdat ze het op school moesten leren, gaat als volgt:

De pruimeboom

Eene vertelling

‘Kleine gedigten voor kinderen’, 1778
‘Kleine gedigten voor kinderen’, 1778 (KB, Den Haag)
Jantje zag eens pruimen hangen,
O! als eijeren zo groot.
’t Scheen, dat Jantje wou gaan plukken,
Schoon zijn vader ’t hem verbood.
Hier is, zei hij, noch mijn vader,
Noch de tuinman, die het ziet:
Aan een boom, zo vol geladen,
mist men vijf zes pruimen niet.
Maar ik wil gehoorzaam wezen,
En niet plukken: ik loop heen.
Zou ik, om een hand vol pruimen,
Ongehoorzaam wezen? Neen.
Voord ging Jantje: maar zijn vader,
Die hem stil beluisterd had,
Kwam hem in het loopen tegen,
Voor aan op het middelpad.
Kom mijn Jantje! zei de vader,
Kom mijn kleine hartedief!
Nu zal ik u pruimen plukken;
Nu heeft vader Jantje lief.
Daarop ging Papa aan ’t schudden
Jantje raapte schielijk op;
Jantje kreeg zijn hoed vol pruimen,
En liep heen op een galop.
Tekst van 'De pruimeboom' op een plaquette in Winsum, 2021
Tekst van ‘De pruimeboom’ op een plaquette in Winsum, 2021 (Foto: Historiek)

In het gedichtje zat kortom een kleine les voor kinderen. Pak niets van wat niet van jou is, ook al lijkt het nog zo klein en onbeduidend. En: braaf gedrag wordt uiteindelijk beloond. Dankzij zijn braafheid kreeg de knaap uiteindelijk immers veel meer pruimen dan de vijf of zes die hij overwoog stiekem te plukken.

Na verloop van tijd verschenen er ook verschillende parodieën. Bekend is bijvoorbeeld de variant van John O’Mill uit 1915:

Jantje zag eens pruimen hangen
Oh, als eieren zo groot;
De tuinman zag zijn volle wangen
Sloeg de vuile gapper dood.

Ook cabaretier Toon Hermans liet zich inspireren door het werkje van Hieronymus van Alphen:

Ook interessant: ‘Kleine gedigten voor kinderen’, 1778 – Hieronymus van Alphen
…of: Vondels kortste Nederlandse gedicht (1620)

Bekijk meer over:

Nostalgie

Categorieën

Vorige verhaal

‘Wij houden van Oranje’ en de Auld Lang Syne

Onze belangrijkste rubrieken: