‘Een kiekje maken’ bij Israël Kiek

De zegswijze ‘een kiekje maken’ wordt nog steeds veel gebruikt om aan te geven dat er even snel een foto gemaakt wordt. De personen op de foto gaan hierbij niet uitgebreid poseren, maar er wordt snel afgedrukt. Een kiekje is dus een momentopname en geen portretfoto. Waar komt de uitdrukking een kiekje maken eigenlijk vandaan?

Een kiekje maken is een zogeheten eponiem, een woord dat herleid kan worden op een persoonsnaam van iemand die echt heeft bestaan, of op een mythologische figuur uit bijvoorbeeld de Griekse mythologie. Mooie voorbeelden zijn begrippen als lynchen, sadisme, dukdalf en draconische maatregelen.

Israël Kiek

Op het eerste gehoor zou je kunnen denken dat ‘een kiekje maken’ een soort dialect is en ‘een kijkje maken’ betekent. Maar dat is dus niet zo. Een kiekje maken is als eponiem vernoemd naar Israël Kiek (1811-1899), een fotograaf uit Leiden. Israël Kiek trad in Leiden vooral als portretfotograaf op. Maar échte bekendheid – lees: landelijke bekendheid – kreeg hij doordat hij regelmatig een bijzonder soort foto schoot: het kiekje.

Israël Kiekje kwam op 22 april 1811 ter wereld in de stad Groningen. Hij kwam uit een Joods gezin en was de zoon van horlogemaker David Lazarus Kiek en Lea Levie Pinto. Rond 1837 stapte Israël in het huwelijksbootje. Voordat hij als fotograaf aan de slag ging, had Kiek tal van baantjes. Zo was hij onder meer koopman, kistenmaker, loterijcollectant, slager en (vanaf 1885 in Leiden) sigarenboer. In elk geval in 1860 was Kiek al fotograaf actief in de bruisende studentenstad.

Leidse balletjes lieten zich in de negentiende eeuw graag fotograferen in een ontspannen setting. Vaak trad Kiek als fotograaf op om de Leidse studenten op beeld te vereeuwigen. De studenten gaven de groepsfotootjes al snel de naam ‘kiekjes’.

De foto’s waren kwalitatief gezien niet echt indrukwekkend. Het draaide er puur om een groep studenten even snel vast te leggen op een fotootje. Dat deze foto’s niet echt professioneel waren, kwam ook doordat Kiek vaak in de nacht uit bed getrommeld werd door de studenten. Een dronken dispuut kwam hem dan ophalen voor een snel kiekje.

Overlijden en monument

Op 14 mei 1899 overleed Kiek in Leiden, op 88-jarige leeftijd. Hij had vier zonen, door hemzelf opgeleid, die ook fotograaf werden. In 1990 kreeg Israël Kiek een eigen monument in Leiden, in de vorm van een een driepoot van roestvrij staal met daarop een camerakast zoals die gebruikt werd in de tijd van de bekende fotograaf. De camera aan het Kiekpad is gericht op de Rijnsburgersingel, vermoedelijk de plek waar het atelier van Israël Kiek gevestigd was.

In Amsterdam werd in 2004 in de wijk IJburg verder de Kiekstraat geïntroduceerd, vernoemd naar Israël Kiek. En ook in de ruimte leeft zijn naam voort: een in 1993 door de Belgische astronoom Eric Walter Elst ontdekte planetoïde (nummer 17521) draagt eveneens de naam Kiek.

Bronnen