Mata Hari (1867-1917) – Exotisch danseres (en spion?)

Mata Hari op een Franse kaart uit 1906
Mata Hari op een Franse kaart uit 1906
De Nederlandse danseres Mata Hari, in werkelijkheid Margaretha Geertruida Zelle geheten, kwam in de Eerste Wereldoorlog om het leven. Ze werd veroordeeld voor spionage en in Frankrijk gefusilleerd.

Bekijk ook: Foto’s van Mata Hari
…en: 15 oktober 1917 – Executie van Mata Hari

Mata Hari wordt op 7 augustus 1876 geboren in Leeuwarden. Ze groeit er op in een rijke familie en trouwt op 19-jarige leeftijd met Rudoplh MacLeod, een beroepsofficier uit het Nederlands-Indische leger met wie ze een paar jaar na het trouwen naar Nederlands-Indië vertrekt. Samen krijgen ze twee kinderen, een jongen en een meisje. Haar huwelijk verloopt niet goed. In 1902 keert Mata Hari terug naar Nederland en kort hierna (1906) wordt het huwelijk ontbonden.

De Nederlandse vertrekt alleen naar Parijs en werkt daar als naaktdanseres. Als artiestennaam gebruikt ze dan de naam ‘Mata Hari’, wat Maleis is voor ‘Oog van de dag’. De Nederlandse danseres is er succesvol. Niet alleen door haar dansen. Ze verhuurt zich ook als courtisane (prostituee in voorname kringen) en is ook daarin gewild.

- advertentie -

Als de Eerste Wereldoorlog uitbreekt bevindt Mata Hari zich in Berlijn. Ze wil ook daar optreden, maar voor het zover komt sluit het theater haar deuren. De danseres moet vluchten, maar kan vanwege de oorlog niet terug naar Parijs. Ze besluit dan naar Nederland te gaan.

Eigendommen van Mata-Hari onder de hamer (eilinggebouw De Zwaan)
Eigendommen van Mata-Hari die recent onder de hamer gingen (Veilinggebouw De Zwaan)

Spionage

De Friezin zou in de periode hierna verstrikt zijn geraakt in een spionageweb. Voorjaar 1916 zou ze in contact zijn gekomen met de Duitse inlichtingendienst die haar als codenaam Spionne H21 gaf. Ze krijgt van de inlichtingendienst een voorschot van 20.000 francs en vertrekt met dat geld naar Parijs.

Mata Hari
Mata Hari
Daar wordt ze verliefd op een Russische officier. De Franse inlichtingendienst zou haar hierna hebben gevraagd om voor hen als spionne te werken. Haar rol als dubbelspion zou haar op den duur fataal geworden zijn. Zowel de Duitsers als de Fransen wantrouwende danseres. Op 13 februari 1917 wordt ze in Parijs gearresteerd. Nederland dient tevergeefs een gratieverzoek in.

Enkele maanden voor haar arrestatie wordt de danseres in Engeland drie dagen verhoord door de MI5, de Britse geheime dienst. Ze legt hier geen bekentenis af over het feit dat ze zou spioneren voor de Duitsers, maar geeft wel aan te hebben gespioneerd voor de Fransen.

Beeldje van de danseres op de Korfmakerspijp in Leeuwarden
Beeldje van Mata Hari op de Korfmakerspijp in Leeuwarden
Na een kort proces wordt Mata Hari in 1917 in Frankrijk ter dood veroordeeld. In het vonnis wordt gesteld dat ze zich schuldig heeft gemaakt aan hoogverraad vanwege spionage voor de Duitsers. Een vuurpeloton voltrekt het vonnis op 15 oktober 1917. Haar laatste woorden zouden zijn geweest:

“Dood is niets, leven trouwens ook niet. Sterven, slapen, overgaan in niets, wat maakt het uit? Alles is een illusie.”

Publiciteit

Na haar dood zorgt de vele publiciteit die aan haar leven en dood wordt gegeven er voor dat ze wereldberoemd wordt. De Britse geheime dienst MI5 opende in 1999 enkele van haar archieven, waaruit blijkt dat de effectiviteit van Mata Hari als spionne voor de Duitsers heel gering moet zijn geweest.

In Mata Hari’s geboorteplaats Leeuwarden is een standbeeld van de danseres te vinden. De afgelopen decennia zijn er ook verschillende films over haar leven gemaakt.

Enkele quotes van de danseres:

Tijdens haar proces: “Prostituee? Wel. Maar verrader? Nooit!”

Kort voor executie: “Dood is niets, leven trouwens ook niet. Sterven, slapen, overgaan in niets, wat maakt het uit? Alles is een illusie.”

Voor de executie: “Het is wel de eerste keer dat men mij voor twaalf ballen zal hebben.”
(‘Balles’ betekent in het Frans zowel geld als kogels)

Korte video over Mata Hari

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier