Hongaarse Opstand (1956)

Massale volksopstand van achttien dagen die gericht was tegen het stalinistische bewind in de Volksrepubliek Hongarije. De aanvankelijk vreedzame opstand koste duizenden burgers het leven.

Een opname van de straatgevechten in Boedapest. Op de voorgrond een stukgeschoten Sovjet-pantserwagen.
Een opname van de straatgevechten in Boedapest. Op de voorgrond een stukgeschoten Sovjet-pantserwagen.
Het is 23 oktober 1956 als een groep studenten van de technische universiteit in Boedapest openlijk hun steun betuigen aan de slachtoffers van het Poolse Poznan. In juni protesteert daar een groep fabrieksarbeiders tegen het communistische regime in Polen.

De Hongaarse Opstand wordt keihard neergeslagen, officieel vallen er 74 doden en zijn er duizend gewonden. Het echte dodental wordt echter hoger geschat.

De Hongaarse studenten die aanvankelijk dus gewoon de Polen een hart onder de riem willen steken, krijgen een grote groep mensen achter zich aan, waaronder ook veel arbeiders. De leuzen worden steeds meer anti-Sovjet. Als de groep aankomt bij het parlement worden vlaggen met het staatswapen en de rode sterren van de gebouwen gehaald, symbolen van de Sovjet-Unie. Ook het standbeeld van Stalin wordt neergehaald. Na een radiotoespraak van partijleider Ernõ Gerõ die de betogers kwalificeert als volksvijanden breekt er een ware revolutie uit. Geleid door generaal Pál Maléter schaart een deel van het leger zich achter de betogers en worden er wapens uitgedeeld. De opstandelingen vertrekken vervolgens – gewapend – naar de ÁVH, de geheime politie. Door de hevige gevechten trekken de Sovjet-troepen die in de stad gelegerd zijn zich terug.

- advertentie -

De opstandelingen willen onder meer dat er een eind komt aan de Sovjet-bezetting, dat er vrije verkiezingen komen en dat de veiligheidspolitie wordt afgeschaft.

Imre Nagy (1896–1958)
Imre Nagy (1896–1958)
De betogers vallen op 24 oktober het parlement binnen en dwingen de regering af te treden. De opstand heeft zich inmiddels uitgebreid over heel Hongarije. De partijvoorzitter en de premier vluchten naar de Sovjet-Unie en hervormingspoliticus Imre Nagy, die enkele jaren daarvoor uit de communistische partij is gezet, wordt het nieuwe staatshoofd. János Kádár wordt partijvoorzitter. De nieuwe regering stapt uit het Warschaupact, een militair bondgenootschap van communistische landen in Oost-Europa. Ook kondigen ze een neutrale status aan ten opzichte van de Sovjet-Unie en laten ze enkele gevangenen vrij, waaronder de katholieke kardinaal-priester József Mindszenty, die tegen communisme is. Het is een aantal dagen rustig en de opstand lijkt te zijn geslaagd. De Sovjet-Unie laat op 30 oktober weten kennis te hebben genomen van de ontwikkelingen en belooft een spoedige terugtrekking van alle Sovjet-troepen uit Hongarije.

Inval na de Hongaarse Opstand

Op 3 november reist een Hongaarse delegatie onder leiding van generaal Maléter naar het hoofdkwartier van de Sovjetbezettingstroepen. Het is de bedoeling om daar de details van de terugtrekking van de Russische troepen te bespreken. De delegatie wordt echter gearresteerd en tegelijkertijd vallen troepen van het Warschaupact het land binnen. De opstand wordt hardhandig neergeslagen. Na vier dagen is het verzet gebroken. Volgens Hongaarse cijfers kostte de opstand 5000 tot 6000 mensen het leven. In het westen gaat men er van uit dat het werkelijke slachtofferaantal veel hoger ligt.

Nadat Hongarije weer onder de invloedssfeer van de Sovjet-Unie is gekomen, worden ruim 13.000 mensen gearresteerd die betrokken zouden zijn geweest bij de opstand. Driehonderdvijftig mensen worden geëxecuteerd. Onder hen ook Imre Nagy. De kardinaal-priester Mindszenty vlucht naar de Amerikaanse ambassade, waar hij vijftien jaar zal blijven. In de maanden november en december vluchten ruim 200.000 Hongaren naar het vrije westen.

Hoewel er in veel westerse hoofdsteden wordt gedemonstreerd tegen het bloedbad, wordt er internationaal weinig stelling genomen. In Europa is men voornamelijk bezig met de Suez-crisis die aan de gang is en voor de Verenigde Staten ligt de zaak gevoelig omdat het land al op zeer gespannen voet staat met de Sovjet-Unie.

In 1991 biedt de Sovjet-Unie officieel zijn excuses aan voor het harde optreden tijdens de Hongaarse Opstand.

Lees ook: Sovjet-troepen vallen Hongarije binnen (1956)
Boek: 1956 – de wereld in opstand

BBC over de Hongaarse Opstand

Oud logo van de KLM. (Afb: KLM)
Oud logo van de KLM. (Afb: KLM)Geschiedenis Koninklijke…
Oost-Duitse veiligheidsdienst die actief was van 1950 tot 1989: de Stasi. Werd…

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier