Sporters die ‘gewoon’ een heel eind gaan lopen: de Nijmeegse Vierdaagse

De paden op, de lanen in

De zomer van 2016 zit – met onder meer het EK Voetbal, de Tour de France en de Olympische Spelen – vol sport. In Nederland vindt jaarlijks een grootschalig sportevenement plaats zonder wedstrijdelement. Geen spannende slotritten of zinderende finales, maar sporters die ‘gewoon’ een heel eind gaan lopen: de Nijmeegse Vierdaagse of, zoals de officiële benaming luidt: Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Goed een eeuw geleden – in 1909 – ging de eerste editie van start.

kb-niks-nieuws-logo
In de rubriek Niks Nieuws verbindt de Koninklijke Bibliotheek (KB) op Historiek maandelijks het heden met het verleden via de krantenartikelen die op de website kranten.kb.nl te vinden zijn. De rubriek snijdt onderwerpen aan die vandaag de dag actueel zijn. In deze aflevering: de Nijmeegse Vierdaagse

Sport en wandelen

Actief bewegen als recreatie of met een wedstrijdelement is van alle tijden. Bekend zijn uit de Oudheid de Griekse gymnasia waar worstelen, hardlopen en verspringen werden beoefend. Van serieuzer aard waren de exercities van soldaten: bevelhebbers verlangden goedgetrainde manschappen tijdens de militaire operaties. Sport en spel zijn altijd onderdeel van de cultuur geweest.

De mens heeft eeuwenlang gelopen om ergens te komen, de soldaat die marcheert is ook een bekend verschijnsel, maar de wandelaar die als sportbeoefenaar op pad gaat dateert uit de negentiende eeeuw. Dan gaat het niet om een ‘ommetje maken’, maar om een inspannende wandeling van aanzienlijke lengte. Pas dan is er sprake van sportbeoefening. Het klinkt nu vreemd, maar wandelen was aanvankelijk een elitesport – de gewone man liep toch al alles.

Manschappen van de Koloniale Reserve tijdens de vierdaagse van Nijmegen – Foto: Regionaal Archief Nijmegen

Manschappen van de Koloniale Reserve tijdens de vierdaagse van Nijmegen – Foto: Regionaal Archief Nijmegen

(On)getrainde militairen

Tijdens de negentiende eeuw bleken veel militairen in Europa een slechte conditie te hebben. Dat merkte de Nederlandse legerleiding ook op. Er kwamen initiatieven daaraan iets te doen. In 1908 werd de Nederlandsche Bond voor Lichamelijke Oefening opgericht. In die organisatie zaten veel mensen met een militaire achtergrond of met banden met de krijgsmacht. Een van de doelen van de Bond werd het houden van vierdaagse wandelmarsen. Niet alleen voor militairen vond men een goede conditie belangrijk, voor burgers gold dat evenzeer. Ook zij moesten de frisse buitenlucht in en mee aan de wandel. Bij het organiseren van meerdaagse wandeltochten was de steun van de krijgsmacht heel nuttig: in de kazernes hadden de wandelaars onderdak, verzorging en dergelijke.

- advertentie -

Mooie tochten

De Vierdaagsche Afstandschmarsen – Nieuwe Tilburgse Courant, 7 juli 1927

In 1909 vond de eerste officiële vierdaagse plaats. Zo’n driehonderd deelnemers, waaronder tien burgers, liepen op verschillende plaatsen in Nederland over de parcoursen. De jaren daarna voerden de wandeletappes de deelnemers door de mooie gebieden van Midden-Nederland. Dat leverde positieve reacties op: een eeuw geleden was een gemiddelde militair of burger minder vaak buiten de geboortestreek geweest dan tegenwoordig.

De eerste twee jaren van de Eerste Wereldoorlog was er geen vierdaagse, vanaf 1916 weer wel. Tot halverwege de jaren twintig meldden zich jaarlijks zo’n duizend deelnemers, voornamelijk militairen. Vanaf 1925 is Nijmegen de vaste start- en finishplaats, in het bijzonder de Prins Hendrikkazerne waar de Koloniale Reserve was gelegerd.

Vierdaagsche 1927

Algemeen Handelsblad van 6 juli 1927

In 2012 gaan de ongeveer 40.000 wandelaars, inmiddels voor het overgrote deel burgers, op voor de 96e editie van de vierdaagse. Hier volgt een terugblik op 1927, waarbij geput is uit de webdienst Historische kranten.

Dan blijkt uit Het Vaderland van 12 juni dat het aantal inschrijvingen voor de ‘Vierdaagsche’ van 5 t/m 8 juli te hoog is. Vanwege ruimtegebrek in de kazerne moest men een aantal wandelaars teleurstellen. Ook tegenwoordig kan niet iedereen die zich heeft aangemeld meedoen. Voor de laatste open plaatsen wordt geloot.

De ochtendeditie van het Algemeen Handelsblad (6 juli 1927) meldde dat er op de eerste dag 34 uitvallers waren door het warme weer. Maar voor wie ‘stelselmatig getraind heeft’ hoefde de ‘hitte geen noemenswaardige moeilijkheden’op te leveren.

Jaar van de zonnesteek

De avondeditie van de Nieuwe Rotterdamsche Courant (6 juli 1927) moest droevig nieuws melden. Een Rotterdamse politieman overleed in het Nijmeegse militaire hospitaal aan een de dag daarvoor opgelopen zonnesteek. De overledene kwam met naam en adres in de krant. In de vierdaagsehistorie was dit iets ‘nieuws onder de zon’. Helaas niet voor het laatst. In 1972 overleed een wandelaar door de hitte, in 2006 overleden zelfs twee wandelaars op de eerste zeer warme dag. De organisatie zette in dat jaar het evenement stil. De politieman in 1927 was echter ‘zonder eenige voorbereiding’ van start gegaan.

Veel uitvallers

De avondeditie van Het Vaderland van 7 juli meldde dat er na twee dagen al 120 uitvallers waren. Na enkele fikse regenbuien was het echter aangenamer lopen en bij het overgebleven wandelvolk zat de stemming er goed in. De vierde en laatste dag werd na een frisse ochtend toch nog broeierig, maar de verslaggever constateerde dat de lopers met ‘voldoende frischheid en energie’ hun weg vervolgden. Aldus de Nieuwe Rotterdamsche Courant van 8 juli.

Hoog bezoek

Bij de finish in de Prins Hendrikkazerne waren hoge officieren aanwezig om de ‘bekroningen’ uit te reiken, onder wie minister van Oorlog generaal Lambooy. In de stad was onderweg veel belangstelling voor de lopers die naar de finish togen. De drie vrouwen die dat jaar meeliepen hadden het er uitstekend vanaf gebracht.

Tijdens de slotceremonie sprak de minister zijn waardering uit over de NBLO ‘die beoogt de lichamelijke opvoeding van het Nederlandsche volk te bevorderen’. Dat schreef het Algemeen Handelsblad van 9 juli. Ook tegenwoordig zijn in Nijmegen allerlei bobo’s (burgemeesters, hoge officieren, notabelen, bestuursleden enz.) van de partij bij diverse ontvangsten en ceremonies tijdens de vierdaagse – niets nieuws dus…

Bezuiniging

Wat in 2012 ook heel bekend klinkt: in 1927 speelde bij de finish niet langer het Stafmuziekkorps van de Koloniale reserve, want dat was door een bezuinigingsmaatregel opgeheven.

Tot slot, enkele maanden later bevatte Het Vaderland (17 november) een bericht, dat in 1928 aan de vierdaagse buitenlandse wandelaars zouden meedoen. Men wilde dit evenement ook een internationaal karakter geven, omdat in dat jaar de Olympische Spelen in Amsterdam zouden plaatsvinden. De buitenlandse deelnemers zijn er inderdaad gekomen en zijn er nog steeds, getuige de officiële benaming van de vierdaagse.

~ Ron van der Schee (Koninklijke Bibliotheek)

Beeld en Geluid: Vierdaagse van Nijmegen (1927-1972)

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op 3 juli 2012

Poppenhuis van Petronella Oortman – Rijksmuseum Amsterdam
Het 'Poppenhuis van Petronella Oortman' behoort al lange tijd tot de populairste…
Boek van de Maand Volgens Aernout Vosmaer (1720-1799), de directeur van het…

- advertentie-


Historiek heeft een gratis mobiele app



Geschiedenis zoeken


Historiek

About Historiek

view all posts

Historiek verbindt actualiteit met geschiedenis en richt zich op een breed publiek. Van geïnteresseerde leek tot professional. Ons motto: "Omdat we ook van gisteren zijn". Meeschrijven? Tips? Mail ons: info@historiek.net



Download onze gratis app voor smartphone en tablet!

Historiek heeft een mobiele app, zowel beschikbaar voor Android als voor iPhone en iPad. Via de geschiedenis-app blijft u altijd op de hoogte van onze laatste berichten. Ook boekbesprekingen, blogs en onze historische achtergrondverhalen zijn via de app te lezen. Alle berichten die online staan, staan ook in de app. De geschiedenis-app wordt voortdurend uitgebreid en is natuurlijk helemaal gratis. Geschiedenis in de broekzak!

Download de app via de volgende links: