Euskadi Ta Askatasuna (ETA)

Separatistische beweging die actief is in Baskenland, een gebied officieel bestaande uit zeven provincies waarvan er vier in Spanje liggen en drie in Frankrijk. Beter bekend onder de afkorting ETA. De ETA strijdt voor een onafhankelijke socialistische Baskische staat. Euskadi Ta Askatasuna betekent letterlijk ‘Baskisch vaderland en vrijheid’.

Euskadi Ta Askatasuna (ETA)
ETA-symbool
De ETA ontstond aan het begin van de jaren vijftig van de vorige eeuw. In deze periode werden de Basken onderdrukt door de dictatuur van Francisco Franco. Franco probeerde de nationalistische gevoelens van de Basken de kop in te drukken. Onder meer door hen te verbieden in het openbaar hun eigen taal (Euskera) te spreken en door Baskische intellectuelen gevangen te nemen. Een aantal jonge leden van de Partido Nacionalista Vasco (PNV), de Baskische nationalistische partij, richtten in 1952 uit onvrede over het beleid van Franco de ETA op. Aanvankelijk was dit een vreedzame organisatie. Er werd vooral gediscussieerd op de universiteit van Deusto in Bilbao, de grootste stad van de Spaanse regio Baskenland. De groepering nam overigens pas op 31 juli 1959 de naam ETA aan. Voor die tijd luidde de naam EKIN, een Baskische term voor “in actie komen”.

Kaart van Baskenland
Kaart van Baskenland
De dictator Franco slaagde er ondanks zijn onderdrukkingspolitiek ten opzichte van de Basken niet in de gevoelens van nationalisme in het gebied de kop in te drukken. Een verklaring hiervoor ligt hemj mogelijk in het feit dat Baskenland al eeuwen een autonome regio is en veel Basken ontzettend trots op de wijze waarop ze in het verleden hun land verdedigden. Romeinen en Vikingen slaagden er vroeger bijvoorbeeld niet in de Basken aan zich te onderwerpen.

Francisco Franco
Francisco Franco
Nadat Franco in 1975 was overleden, bleef de ETA, ondanks het feit dat de onderdrukking afnam, strijden voor volledig zelfbestuur. Spanje herstelde in 1975 de democratie en Baskenland kreeg hierna een eigen parlement, politiemacht en eem grote mate van zelfstandigheid. De Basken mochten vanaf die tijd onder meer veel zelf bepalen op het gebied van onderwijs en belastingen. De taal van de Basken, het Euskera, wordt sinds die tijd dan ook op vrijwel alle scholen in het gebied onderwezen.

- advertentie -

Voor de harde kern van de ETA waren deze veranderingen ten opzichte van het Franco-tijdperk echter niet voldoende. Het streven bleef volledige autonomie. Dit leidde tot een bloedige strijd die tot op de dag van vandaag voortduurt. In de loop der tijd werden vele tegenstanders van het Baskisch zelfbestuur door de ETA uit de weg geruimd. De wereld en Spanje in het bijzonder leerde de ETA kennen als een organisatie die vrijwel nergens voor terugdeinst en geweld verre van schuwt. In 1973 vermoordde de ETA de vermoedelijk opvolger van Franco, Carrero Blanco, al. In 1995 probeerde de ETA de Spaanse premier José María Aznar middels een autobom te vermoorden. Deze aanslag mislukte echter. Vele andere aanslagen kostten wel mensenlevens. Geschat wordt dat ongeveer 800 mensen zijn overleden als gevolg van gewelddadige ETA-acties.

Draagvlak

Hoe groot de ETA precies is, is moeilijk vast te stellen. Ook is de vraag in hoeverre de groepering
grip heeft op haar ‘leden’ vrijwel niet te beantwoorden. Volgens schattingen van de Spaanse politie is de harde kern van de ETA niet groter dan ongeveer zestig personen. Hieronder zitten echter vele kleine cellen die, vaak zonder het van elkaar te weten, actie voeren. Voor de Spaanse overheid maakt dit onderhandelen erg moeilijk.

Het draagvlak voor de ETA is in Baskenland momenteel niet erg groot. De links georiënteerde Baskische politieke partij Batasuna wordt gezien als de politieke vleugel van de ETA. De partij werd in 1978 opgericht als Herri Batasuna (Eenheid van het volk) en behaalde tijdens de eerste verkiezingen dertien procent van de stemmen. In 2003 werd de partij verboden vanwege haar banden met de ETA. Enkele jaren geleden werd door officiële instanties geschat dat de ETA de steun had van ongeveer 20 procent van de Baskische bevolking. Volgens sommige internationale waarnemers is de steun voor de ETA de afgelopen jaren echter fors afgenomen. Steeds meer Basken zouden de moordaanslagen zinloos vinden en best tevreden zijn met de huidige zelfstandigheid.

De ETA kondigde op 22 maart 2006 een permanent staakt-het-vuren af dat twee dagen later in zou gaan. De separatistische beweging liet weten dit te doen om zo een nieuw democratisch proces in Baskenland op gang te brengen. Het bestand eindigde op 30 december 2006. De ETA bracht toen een voertuig tot ontploffing op de luchthaven van Madrid. Hierbij kwamen twee Ecuadoranen om het leven.

Demonstraties

Demonstratie in Madrid tegen de ETA
Demonstratie in Madrid tegen de ETA
In de Spaanse hoofdstad Madrid wordt geregeld massaal gedemonstreerd tegen de ETA. Veel Spanjaarden zijn van mening dat de overheid niet moet onderhandelen met de Baskische afscheidingsbeweging. De rooms-katholieke bisschoppen steunen dit soort demonstraties. De huidige premier van Spanje, José Luis Rodriguez Zapatero, heeft verschillende keren aangegeven bereid te zijn te onderhandelen met de ETA. Dit echter wel op voorwaarde dat de ETA het geweld afzweert.

Overzicht van de bekendste ETA-aanslagen:

Symbool van de ETA
Symbool van de ETA
  • 1968 – Eerste dode door een ETA-aanslag. Meliton Manzanas, hoofd van de geheime politie in San Sebastian, wordt voor zijn huis doodgeschoten door leden van de separatisten.
  • 1973 – Een autobom doodt de Spaanse premier Luis Carrero Blanco. Deze was de gedoodverfd opvolger van dictator Franco.
  • 1979 – De militaire gouverneur van de Baskische provincie Guipuzcoa wordt samen met zijn vrouw in San Sebastian doodgeschoten.
  • 1980 – Dit jaar wordt gezien als het bloedigste jaar uit de geschiedenis van de ETA. Verscheidene aanslagen kosten in totaal 118 mensen het leven.
  • 1985 – ETA is tegen de toetreding van Spanje tot de EU en doodt daarom vier mensen. Eerste autobom in Madrid. Een dode.
  • 1986 – Elf doden bij aanslagen en een afrekening binnen de ETA zelf.
  • 1987 – Een bom doodt 21 mensen in een supermarkt in Barcelona. Aanslag op barakken van de Guardia Civil (politie) in Zaragoza kost elf mensen het leven, onder wie vier kinderen.
  • 1989 – ETA kondigt voor eerste keer eenzijdig bestand af na besprekingen in Algiers met Spaanse regeringsfunctionarissen. De beweging trekt het in, omdat Madrid zich niet aan de afspraken zou hebben gehouden.
  • 1991 – Negen doden en 45 gewonden bij een aanslag in Barcelona.
  • 1995 – Mislukte aanslagen op toenmalige oppositieleider Aznar en koning Juan Carlos.
  • 1996 – Voormalig rechter Francisco Tomas y Valiente wordt vermoord.
  • 1997 – De ETA ontvoert en vermoordt gemeenteraadslid Miguel Angel Blanco. Zes miljoen mensen demonstreren een week lang tegen het separatistische geweld.
  • 1998 – De ETA kondigt voor de tweede keer een eenzijdig bestand af.
  • 1999 – ETA zegt bestand op uit ontevredenheid over lauwe reactie van regering in Madrid. Het is het begin van een reeks aanslagen, waarvan vooral plaatselijke politici, politieagenten en zakenlieden het slachtoffer worden.
  • 21 januari 2000 – Eerste slachtoffer van aanslag na opzegging van het bestand is 47-jarige luitenant-kolonel Pedro Antonio Blanco Garcia. Hij komt om in de buurt van Madrid.
  • 22 februari 2000 – 53-jarige secretaris-generaal van socialistische PSOE in Baskische provincie Alava, Fernando Buesa Blanco, met zijn lijfwacht vermoord.
    Agenten bekommeren zich over het lichaam van de vermoordde Pedrosa
    Agenten bekommeren zich over het lichaam van de vermoordde Pedrosa
  • 4 juni 2000 – Gemeenteraadslid Jesus Maria Pedrosa van conservatieve Volkspartij in Durango bij Bilbao vermoord.
  • 29 augustus 2000 – De 29-jarige Manuel Indiano Azaustre, gemeenteraadslid van conservatieve Volkspartij, in Zumarraga vermoord.
  • 30 oktober 2000 – Vier doden door aanslag in Madrid. Onder hen is rechter José Francisco Querol Lombardero van het Hooggerechtshof.
  • 22 november 2000 – Socialistische oud-minister Ernest Lluch wordt in Barcelona vermoord.
  • 24 mei 2001 – Financieel directeur van de krant El Diario Vasco wordt in San Sebastian doodgeschoten.
  • 6 november 2001 – Een autobom ontploft in de wijk Prosperidad in Madrid. 95 mensen raken gewond. Het doelwit, een politicus van de liberale UCD, blijft ongedeerd.
  • 21 maart 2002 – Juan Priede Perez, socialistisch raadslid in Baskische gemeente Orio, wordt vermoord.
  • 17 december 2002 – Antonio Molina van Guardia Civil wordt in stad Collado Villalba doodgeschoten.
  • 30 mei 2003 – Twee agenten komen om door een aanslag in Sanguesa, in de regio Navarra.
  • 22 juli 2003 – Bomexplosies in hotels in toeristenoorden Benidorm en Alicante. Er zijn zeker dertien gewonden, onder wie een 32-jarige Nederlander.
  • 24 maart 2006 – De ETA kondigt een staakt-het-vuren aan. Dagelijkse straatgevechten en vernielingen in Baskenland door ETA-jongeren gaan echter gewoon door.
  • 29 juli 2006 – De Spaanse premier Zapatero kondigt officiële onderhandelingen met de Baskische afscheidingsbeweging ETA aan.
  • 30 december 2006 – Er vindt een explosie plaats omstreeks 09.00 uur in een parking van terminal 4 van de luchthaven van Madrid. Twee doden, 26 gewonden. De explosie was kilometers ver te horen.
  • 7 maart 2008 – Voormalige gemeenteraadslid Isaias Carrasco wordt vermoord aan de vooravond van de parlementsverkiezingen.
  • 20 juli 2008 – Drie bomaanslagen in noordelijke Spaanse badplaatsen.

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier