Jan van Speijk (1802-1831) – “Dan liever de lucht in!”

Nederlandse held

De Nederlandse commandant Jan van Speijk verkreeg een heldenstatus doordat hij zijn schip de lucht in liet vliegen om te voorkomen dat het vaartuig in vijandelijke handen kwam.

Portret van Jan van Speijk (Rijksmuseum)
Portret van Jan van Speijk (Rijksmuseum)
Jan Carel Josephus van Speijk werd op 31 januari 1802 geboren in Amsterdam. Al op jonge leeftijd werd hij wees en belandde hij in het Burgerweeshuis in Amsterdam. Hoewel hij aanvankelijk werd opgeleid om kleermaker te worden, werd hij uiteindelijk zeevaarder.

Op zijn achttiende trad hij toe tot de marine. Vervolgens diende hij in Indië waar hij onder meer streed tegen de radja van Boni op Zuidwest-Celebes. Van Speijk nam daarna deel aan de Java-oorlog en kreeg in die periode het bevel over een kanonneerboot. Tijdens zijn periode in Indië verwierf Van Speijk de bijnaam ‘Schrik der Roovers’.

Belgische Opstand

In 1830 komen de Zuidelijke Nederlanden in opstand tegen koning Willem I. De koning probeerde de Belgische Revolutie neer te slaan. Van Speijk, inmiddels marine-officier, kreeg in 1830 het bevel over een kanonneerboot en nam op 27 oktober 1830 deel aan het bombardement van Antwerpen. Na afloop werd hij onderscheiden met de Militaire Willems-Orde, de hoogste Nederlandse dapperheidsonderscheiding.

- advertentie -
Ontploffing van het schip bij Antwerpen, 5 febr. 1831
Ontploffing van het schip bij Antwerpen, 5 febr. 1831

Nadat er een wapenstilstand was afgekondigd bleef Jan van Speijk met zijn boot voor Antwerpen liggen. De stad was op dat moment in bezit van de Nederlandse commandant David Hendrik Chassé en Van Speijk controleerde alle scheepsladingen van de Antwerpenaren om er zeker van te zijn dat er geen oorlogsmateriaal werd gesmokkeld. Op 5 februari 1831 stak er een stormachtige wind op en werd zijn boot tegen de Scheldewal gedreven. De kanonneerboot kwam hierdoor binnen bereik van mensen op de kade en werd bestormd door een woedende menigte. Van Speijk gooide toen een sigaar of een brandende lont in het buskruit waardoor zijn schip ontplofte.

Grafmonument van Van Speijk in de Nieuwe Kerk Amsterdam - cc
Grafmonument van Van Speijk in de Nieuwe Kerk Amsterdam – cc
Vrijwel alle opvarenden, waaronder Van Speijk zelf, kwamen om het leven. Kort hiervoor zou hij gezegd hebben:

“…en een infame Brabander worden? Dan liever de lucht in”.

Of de commandant deze woorden inderdaad sprak, wordt momenteel nogal eens betwijfeld.

Enkele dagen na de gebeurtenis werd een deel van het stoffelijk overschot van Van Speijk gevonden. Dit werd vervolgens overgebracht naar Amsterdam waar het een plek kreeg in een praalgraf in de Nieuwe Kerk. Bij Egmond aan Zee werd later een monument aan de Nederlander gewijd: de vuurtoren J.C.J. van Speijk.

Lees ook: Belgische Opstand (1830)
Boek: Dan liever de lucht in ! – Van Speijk en de Belgische Opstand

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Meer van dit soort berichten? Like ons dan!

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier