Charles De Coster (1827-1879) – Auteur ‘Tijl Uilenspiegel’

Belgisch schrijver en volksverteller

Wie ooit flaneerde langs de idyllische vijvers nabij het Eugène Flageyplein in de Brusselse gemeente Elsene heeft er ongetwijfeld het herdenkingsmonument ter ere van Charles De Coster opgemerkt, de man die met zijn roman ‘Tijl Uilenspiegel’ een plaats verwierf in de wereldliteratuur.

Een biografie

Charles De Coster
Charles De Coster
Twintig augustus 1827. De jonge Charles wordt geboren in München als zoon van een Vlaamse vader en een Waalse moeder. Zijn vader Augustijn was er hofmeester van de apostolische nuntius Charles Mercy d’Argenteau aan het Beierse Hof ten tijde van koning Ludwig I. Het gezin beslist enige tijd later, in 1831, om terug te keren naar het pas onafhankelijk geworden België en vestigt zich in Brussel. Charles vat er zijn middelbare studies aan in het “Collège Saint-Michel” en gaat na zijn humaniora om den brode aan de slag als bankbediende bij de “Société Générale”. Op twintigjarige leeftijd sticht hij samen met Adolf Bauffe en enkele vrienden de literaire kring: “La Société des Joyeux” waar hij zijn eerste artikelen en kortverhalen schrijft.

Eind 1850 dient hij zijn ontslag in bij de bank en gaat studeren aan de “Université libre de Bruxelles”. Gedurende zijn studententijd publiceert hij meerdere artikelen in verscheidene revues, onder meer in het door de graficus en karikaturist Félicien Rops (1833-1898) opgerichte satirisch en virulent anti-klerikaal tijdschrift ”Uylenspiegel, journal des débats artistiques et littéraires”.

Halverwege 1855 verlaat De Coster na vijf jaar de universiteit met een kandidaatsdiploma in de Letteren op zak. Om in zijn levensonderhoud te voorzien schrijft hij met wisselend succes verscheidene verhalenbundels en gaat hij aan het werk in het Rijksarchief bij de ‘Koninklijke commissie voor de uitgave van oude wetten en verorderingen van België’. De betrekking laat hem toe om uitgebreid kennis te nemen van allerlei historische geschriften en kronieken die hij later zou verwerken in zijn romans. In 1864 neemt De Coster ontslag bij het Rijksarchief en besluit hij zich enkel nog te wijden aan het schrijven van boeken.

- advertentie -

Charles De Coster’s meesterwerk ‘Tijl Uilenspiegel’

Oude afbeelding van Tijl Uilenspiegel - cc
Oude afbeelding van Tijl Uilenspiegel – cc
Voor wat later zou uitgroeien tot zijn magnum opus of meesterwerk inspireerde De Coster zich op een van oorsprong Duits zestiende-eeuwse legende die door de meeste letterkundigen wordt toegeschreven aan Johann Grüninger (1455-1532). In 1867 is het zover en komt zijn historisch getinte roman “De legende en de heldhaftige, vrolijke en roemrijke avonturen van Uilenspiegel en Lamme Goedzak in het land van Vlaanderen en elders” op de markt1.

Het boek speelt zich in tegenstelling tot het oorspronkelijke volksverhaal grotendeels af in het Brugse Ommeland tegen de achtergrond van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). De Coster hekelt in zijn werk vooral de Spaanse koning Filips II (1527-1598) en diens landvoogd de hertog van Alva (1507-1582). In het boekwerk worden zowel folklore als geschiedenis op speelse wijze vermengd en laat De Coster zijn romanhelden Tijl, Nele en Lamme Goedzak met allerhande spitsvondige fratsen strijden tegen onrecht en onderdrukking.

In het vrij conservatieve en katholieke België van de negentiende eeuw krijgt de roman vanwege al die vrijheidsideeën maar weinig of geen bijval. Uit pure noodzaak moet De Coster opnieuw uitkijken naar een betrekking. Begin 1870 wordt hij aangesteld als repetitor in de Koninklijke Militaire School en hoewel hij nog enkele verhalenbundels en romans publiceert, blijft literair succes uit.

Bij zijn overlijden in 1879 was De Coster dan ook vrijwel straatarm en als schrijver al geruime tijd in de vergetelheid geraakt. Pas decennia later werd hij terecht erkend als één van de grondleggers van de Franstalige Belgische wereldliteratuur. Charles De Coster kreeg zijn laatste rustplaats op het gemeentelijk kerkhof van Elsene.

Monument ter ere van Charles De Coster en zijn 'Tijl Uilenspiegel' (cc)
Monument ter ere van Charles De Coster en zijn ‘Tijl Uilenspiegel’ (cc)

De hulde aan een groot schrijver

Het gedenkmonument in Elsene ter ere van Charles De Coster, onthuld in juli 1894, werd ontworpen door de Brugse architect Franz De Vestel (1857-1932) en uitgevoerd door de Brusselse beeldhouwer en medaileur Charles Samuel (1862-1938). Opmerkelijk is het feit dat naast het eerbetoon aan De Coster onder vorm van een marmeren portretmedaillon ook zijn romanfiguren Tijl en Nele op een vooraanstaande wijze zijn afgebeeld.

Ook in Damme, zowat het epicentrum waar Tijl Uilenspiegel’s avonturen zich voornamelijk afspelen, is de held uit het boek van De Coster alom tegenwoordig. In 1979 werd er langs de Damse vaart een bronzen beeldengroep geplaatst, een kunstwerk van de West-Vlaamse beeldhouwer Jef Claerhout, waarop deze de romanpersonages op een ludieke manier heeft uitgebeeld.

- advertentie -

~ Rudi Schrever
Brusselse stadsgids | Rondleidingen op aanvraag | rudi.schrever@skynet.be

Boek: Tijl Uilenspiegel
Moderne bewerking: Tijl – Daniel Kehlmann

Noten

1 – Het boek verscheen oorspronkelijk in de Franse taal onder de titel: “La légende et les aventures héroiques, joyeuses et glorieuses d’Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs”. Later, in de twintigste eeuw werd de roman naast het Nederlands eveneens vertaald in meer dan dertig verschillende talen en kent het werk tot op heden nog steeds een groot lezerspubliek.

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister

1001 vrouwen in de 20ste eeuw - Els Kloek Napoleon - De man achter de mythe (Adam Zamoyski) De rechtvaardigen - Hoe een Nederlandse consul duizenden Joden redde (Jan Brokken) Reconquista - Miquel Bulnes Leonardo da Vinci - Sprekende gezichten De bokser - 
Het leven van Max Moszkowicz (Biografie) 80 jaar oorlog - Gijs van der Ham / NTR Het goede leven - Annegreet van Bergen Hitlers Derde Rijk in 100 voorwerpen - Roger Moorhouse De Zonnekoning - Glorie en schaduw van Lodewijk XIV (Johan Op de Beeck)
Gelijk naar geschiedenisboeken over: