Generaal J.B. van Heutsz (1851-1924) – Goed of fout?

Niets is voor eeuwig; zelfs het heldendom niet. De Nederlandse generaal Van Heutsz ‘kan’ erover meepraten. Zijn standbeeld in Amsterdam werd beklad en vernield.

Generaal van Heutsz
Generaal van Heutsz
Rond 1870 wilde Nederland de kolonie Nederlands-Indië uitbreiden met Atjeh. Maar dat lieten de Atjehers niet zomaar gebeuren: met een felle guerillastrijd hielden ze de Nederlanders 25 jaar buiten de deur. Pas tegen het einde van de negentiende eeuw won generaal Van Heutsz de strijd.

Trotse nationalisten droegen de generaal op handen, maar er was ook kritiek: links-Nederland wees op de tienduizenden gestorven Atjehers, waaronder vrouwen en kinderen. Ze wilden geen gedenktekens voor hem en haalden dan ook opgelucht adem toen hij in 1924 in Zwitserland stilletjes overleed.

Aanhangers van de generaal regelden echter een Nederlandse herbegrafenis. Drie jaar na zijn dood werd hij vanuit het Paleis op de Dam naar zijn praalgraf op de Oosterbegraafplaats gereden. Protesten bleven deze dag uit, maar toen de aanhangers van Van Heutsz over een standbeeld begonnen, ontstond tegenstand. Het beeld kwam er uiteindelijk wel, maar in ruil daarvoor werd de linkse critici een standbeeld van socialistenleider Domela Nieuwenhuis beloofd.

- advertentie -
Monument in Amsterdam bij de onthulling in 1935 - wiki
Monument in Amsterdam bij de onthulling in 1935 – wiki

Symbool van het kwaad

Het Van Heutszmonument werd een merkwaardig gedenkteken: niet de generaal zelf, maar een negentien meter hoge vrouwenfiguur trok de aandacht. Van Heutsz kreeg slechts een bronzen plaquette op de sokkel. Tot onvrede van velen. Zelfs zijn zoon wilde het beeld laten verwijderen, omdat het de heldendaden van zijn vader geen recht deed.

Na de oorlog werd Van Heutsz voor opstandige jongeren een symbool van het kwaad. De koloniale generaal was in de tijd van de anti-Vietnamoorlogdemonstraties een geliefd doelwit. Linkse provo’s besmeurden zijn standbeeld met verf, en pleegden aanslagen met zelfgeknutselde bommen.

In 1984 werd zijn plaquette gestolen. Het Amsterdamse stadsbestuur zat steeds meer met het beeld in zijn maag; onderhoud werd uitgesteld, waardoor het monument langzaam uit elkaar viel. In 2004 werd het gerestaureerde beeld uiteindelijk hernoemd tot Monument Indië-Nederland.

~ Nationaal Historisch Museum

Lees ook: Van Heutsz aan het woord: Wreedheden door de troepen te Atjeh bedreven
Boek: Indie verloren, rampspoed geboren

Dit atikel is afkomstig van online geschiedenismagazine www.historiek.net

Geschiedenisliefhebber? Volg ons:

Gelijk naar geschiedenisboeken over:
Ook adverteren op Historiek?
Goede keus! Klik hier