Gesneuvelden als wapen

Waar oorlog wordt gevoerd, wordt propaganda bedreven. Zo ook in het geval van Operatie Market Garden. Het thuisfront wordt onder meer via krant, radio en bioscoopjournaals op de hoogte gehouden van de gevechten in Nederland. Vanuit de gevechtslinies fotograferen de legerfotografen erop los. Maar wat leggen zij wel, of juist niet, vast in deze propagandastrijd?

Geallieerde stempel

Operatie Market Garden staat vooral bekend om de landingen van de geallieerde parachutisten, die vervolgens strategische bruggen moeten innemen. Hierdoor overheerst vooral het geallieerde perspectief van de operatie. Zo zitten onder de eerste Britse parachutisten ook soldaten van de Army Film and Photographic Unit. Ondanks het geallieerde verlies tijdens Operatie Market Garden drukken de bevrijders hun stempel op de latere beeldvorming.

Ook de Duitse fotografen van de Propaganda Kompanie leggen de verdediging vast. Deze verdediging begint chaotisch, omdat de Duitsers aanvankelijke verrast worden door de parachutisten. De straatgevechten in onder meer Oosterbeek en Arnhem zorgen voor chaos. Toch stralen de foto’s van de Propaganda Kompanie overmacht en vertrouwen uit.

Krijgsgevangenen en gesneuvelden in beeld

De legerfotografen hebben een duidelijk beeld voor ogen, de eigen soldaten worden heldhaftig en strijdvaardig in beeld gebracht. De tegenstander wordt vaak juist als gedemoraliseerd of zelfs verslagen neergezet. Denk hierbij aan krijgsgevangenen die hun blik naar beneden afwenden en de schouders laten hangen of juist gedesoriënteerd en moedeloos de lens inkijken.

Gesneuvelde soldaten worden wél in beeld gebracht, maar alleen de doden van de tegenstander. Het fotograferen van eigen gesneuvelden is niet goed voor het moreel, maar de doden van de tegenstander worden soms zelfs als een trofee gezien. Bij Operatie Market Garden zien we dus op Britse foto’s Duitse krijgsgevangen en dode Duitse soldaten en op Duitse foto’s de Britse krijgsgevangen en dode parachutisten.

Genuanceerder beeld

Uiteindelijk zijn vrijwel alle foto’s van Operatie Market Garden vanuit een propagandistisch oogpunt gemaakt. Het bekijken van zowel de geallieerde als de Duitse kant van Operatie Market Garden geeft daarom een genuanceerder beeld van deze cruciale slag in de strijd om de bevrijding van Nederland.