Het innerlijk getto

Bespreking van het boek van Santiago H. Amigorena
///
4 minuten leestijd
Het getto van Warschau
Het getto van Warschau (Bundesarchiv, Bild 101I-134-0782-24 / Knobloch, Ludwig / CC-BY-SA 3.0)

De Frans-Argentijnse schrijver en filmmaker Santiago H. Amigorena werkt naar eigen zeggen al ruim twintig jaar aan een project om de stilte te bestrijden die hem al “sinds zijn geboorte nekt”. Dit grote project vindt zijn oorsprong in zijn boek Le Ghetto intérieur, dat enige tijd geleden in Nederlandse vertaling verscheen bij uitgeverij Arbeiderspers.

Santiago H. Amigorena
Auteur Santiago H. Amigorena (CC BY-SA 4.0 – Marionquantin.amigorena – wiki)
In de literaire historische roman, in ons taalgebied verschenen onder de titel Het innerlijk getto (vert. Floor Borsboom), maken we kennis met Vicente Rosenberg, de grootvader van de auteur. In 1928, jaren dus voordat de Tweede Wereldoorlog uitbreekt en de jodenvervolging tot zijn gruwelijke climax komt, is deze Vicente vanuit Polen uitgeweken naar Argentinië. Weg van zijn bezitterige moeder en ook weg van het land waar hij diende als soldaat, maar daarna niet altijd wist wat hij precies geacht werd te zijn: Jood of Pool? Met verschillende andere ballingen leidt Vicente in Buenos Aires een relatief rustig en zorgeloos leven. Hij werkt wat, krijgt een gezin, biljart in een café met zijn Joodse vrienden, drinkt, gokt, kletst, bladert zo nu en dan wat door een krant: het leven gaat vrij geruisloos zijn gangetje.

De achtergeblevenen

Wat Vicente onderscheidt van zijn vrienden is echter dat hij in Polen nog familie heeft wonen, waaronder zijn oude moeder en broer. Per brief heeft de uitgeweken Pool zijn moeder weleens voorgesteld om Europa net als hem te ontvluchten, zodat ze zich bij hem kan voegen in het relatief rustige Argentinië. Maar als Vicente eerlijk is, moet hij toegeven dat het misschien wat halfslachtige voorstellen waren. Natuurlijk gunde hij zijn moeder een rustig leven en de berichten over de jodenvervolging waren zeker al zorgwekkend, maar heel veel zin om weer in één huis te wonen met zijn moeder had hij nu ook weer niet. Toen zijn moeder aangaf liever in Polen te blijven, drong Vicente dan ook niet erg aan. Aanvankelijk beloofde hij zijn moeder wekelijks te schrijven, maar al snel liet hij het afweten. Vicente heeft een haat-liefde verhouding met zijn ‘bezitterige’ moeder.

Zo nu en dan ontvangt Vicente, die in het dagelijks leven een meubelzaak runt, zelf nog wel korte brieven van die moeder. En mede via deze brieven wordt het Vicente duidelijk dat de jodenvervolging letterlijk onvoorstelbare vormen begint aan te nemen. Moeder belandt uiteindelijk in het beruchte getto van Warschau en hoewel in de brieven vaak een poging gedaan wordt de moed erin te houden, blijkt uit alles dat de nazi’s ernst maken met de dehumanisatie van de joodse inwoners. Er is geen uitweg meer en het ondenkbare staat te gebeuren. Treblinka.

Niets meer willen weten

In Het innerlijk getto, waarin feit en fictie elkaar afwisselen, staat het psychologische proces dat Vicente doormaakt centraal. Hij mag dan veilig in Argentinië wonen, ook daar bereiken hem uiteindelijk de berichten over de Shoah. Onvoorstelbare berichten. Vicente hoort ze liever niet, maar als hij er eenmaal over gelezen heeft, kan hij daarna niet meer ont-weten. De Pool wordt verscheurd door wroeging. Een treffend fragment uit Amigorena’s deels autobiografische roman:

Na die laatste brief was alles veranderd. Na die laatste brief wilde Vicente alleen nog maar niet weten. Niets weten. In één klap helemaal niets meer weten. Hij wilde alleen nog maar weten wat het was om helemaal niets te weten. Hij wilde in vergetelheid leven. Hij wilde niet alleen niet weten, sterker nog: hij wilde niet meer weten. Niets meer weten. Zelfs niet wat hij al wist. Hij wilde niets meer weten van wat er al was gebeurd noch wat er in de toekomst nog zou kunnen gebeuren. Niet met zijn moeder, niet met zijn broer – niet met zijn vrouw, niet met zijn kinderen en niet met hemzelf.” Pagina 149

Het innerlijk getto
Het innerlijk getto
De verschrikking dat hij zijn moeder in de steek heeft gelaten, dat hij zijn noodlot is ontlopen en dat hij niet daar was waar hij had ‘moeten’ zijn (al was het alleen maar om samen met zijn moeder te sterven). Vicente kan niet met al die gedachten leven en sluit zich hoe langer hoe meer op in zichzelf. Hij praat niet meer, negeert de kranten, het wereldnieuws; wil niets meer voelen en niets meer weten. En hij gokt, niet om te winnen maar om alles te verliezen. Keer na keer. Vincente sluit zich op in een innerlijk getto, waarover hij ’s nachts ook droomt.

Het innerlijk getto is een ontroerend boek over stilte en wroeging. Santiago H. Amigorena beweegt zich al schrijvend soepel door de tijd in een stijl die qua vorm en gelaagdheid soms doet denken aan Milan Kundera. In fictieve delen kruipt hij in het hoofd van zijn grootvader, die stierf toen hij zeven was. Op andere momenten zoomt Amigorena uit en worden sleutelmomenten uit de geschiedenis van de Shoah beschreven. Speciale aandacht krijgt ook de lastig te beantwoorden vraag wat Vicente, zoals zoveel anderen, in de eerste oorlogsjaren al had kúnnen weten over de vernietiging van de joden. En wat besloot hij niet te wíllen weten?

Een heel knap boek. Om stil van te worden. Zeer aanbevolen.

~ Yuri Visser

Boek: Het innerlijk getto – Santiago Amigorena

Bekijk dit boek bij:

Bekijk dit boek bij Historiek Geschiedenisboeken

Abonneer
Stuur mij een e-mail bij
guest
0 Reacties
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
Eerder gepubliceerd

De Feniciërs, een multicultureel volk uit het Middellandse Zeegebied

Hierna verschenen

Czapka – Pools militair hoofddeksel