Bol.com AlgemeenBol.com Algemeen

Een reis door de Duitse geschiedenis

Duitse passages – Lo van Driel

De Duits geschiedenis biedt altijd voldoende inspiratie voor interessante verhalen, historische personages en reizen. Het Heilige Roomse Rijk, waaruit Duitsland voortkwam, heeft een enorm stempel gedrukt op de Europese geschiedenis. Dat was voor neerlandicus Lo van Driel reden om op pad te gaan en door Duitsland te reizen, om de meest interessante aspecten en personages uit twee eeuwen voor het voetlicht te brengen. Het resultaat is het gemakkelijk leesbare en informatieve boek Duitse passages. Een reis door twee eeuwen Duitsland (Wereldbibliotheek, 2019).

Inhoud van het boek

Max Liebermann in zijn atelier in Berlijn - Op de achtergrond het schilderij Naar school in Laren, 1898
Max Liebermann in zijn atelier in Berlijn – Op de achtergrond het schilderij Naar school in Laren, 1898 (Publiek Domein – wiki)
Van Driels boek bevat 43 korte verhalen over onder meer componisten als Robert Schumann en Johannes Brahms, filosofen als Goethe, Karl Marx en Hannah Arendt, schilder Max Liebermann, naziarchitect Albert Speer, de Neurenberg-processen, de Berlijnse Muur en diverse verhalen uit de geschiedenis van de DDR. Maar ook komen de Nederlanders Jan Rudolph Thorbecke en Multatuli (Eduard Douwes Dekker) voorbij, die beiden een stevige connectie met Duitsland hadden.

Het boek is lekker om er af en toe bij te pakken voor een kort, inhoudsrijk en leerzaam verhaal. Van Driel kan stilistisch goed schrijven, waardoor de afzonderlijke verhalen lekker lezen en blijven boeien. Achter in het boek is een uitgebreide literatuurlijst opgenomen en een namenindex. Jammer is wel dat het boek geen enkele foto bevat, want dat zou het boek een stuk levendiger gemaakt hebben.

Berlijnse gedenkzuilen

Een interessant verhaal is het hoofdstuk over Berlijnse gedenkzuilen. In dit stuk zoomt Van Driel in op enkele beroemde historische gedenkzuilen in Berlijn. Centraal staan de in 1843 geplaatste Friedessäule, van 19 meter hoog, en de Siegessäule die in 1864, na de Duitse overwinning op Denemarken, gebouwd werd. Binnen dit klimaat van sterk Duits nationalisme – zeker in de tijd van Otto von Bismarck – komt ook het ontstaan van het lied ‘Deutschland über alles’ (het latere volkslied) aan bod. De tekst was geschreven door August Heinrich Hoffmann von Fallersleben, op een melodie van de bekende componist Joseph Haydn. Van Driel schrijft:

- advertentie -

“Vaak wordt de tekst van het gedicht opgevat als bewijs van Duitslands streven naar macht. Het tegendeel is het geval, vooral in het derde couplet klinkt juist het streven naar een verenigde eenheidsstaat: ‘Eendracht en recht en vrijheid, voor het Duitse vaderland!/ Laat ons allen daarnaar streven,/ broederlijk met hart en hand!/ Eendracht en recht en vrijheid/ zijn onderpand van het geluk;/ bloei in de glans van dit geluk,/ bloei, Duits vaderland.” (56,57)

Het lied is door de dichter geschreven tijdens een vakantie op Helgoland. Als voorbeeld voor de melodie koos Hoffmann von Fallerleben de door Joseph Haydn in 1797 voor de Oostenrijkse keizer geschreven Kaiserhymne ‘Gott beschütze Franz den Kaiser’. Na de Tweede Wereldoorlog werden de eerste en tweede strofe niet meer gezongen. Het derde couplet werd volkslied. het verving het Horst Wessel-lied.

De beruchte Wannsee conferentie uit 1942

Van Driel bezocht ook de Wanssee bij Berlijn, waar op 20 januari 1942 in een grote villa de beruchte Wannseeconferentie plaatsvond. Vijftien hooggeplaatsten spraken die dag over de ‘oplossing van het Jodenvraagstuk’ (Endlösung der Judenfrage). De bijeenkomst stond onder leiding van Reinhard Heydrich, de rechterhand van Heinrich Himmler. Aanwezig waren allerlei kopstukken, onder wie Adolf Eichmann die optrad als notulist.

Duitse passages - Een reis door twee eeuwen Duitsland
Duitse passages – Een reis door twee eeuwen Duitsland
Tijdens de bijeenkomst werd onder meer gesproken over de laatste test met Zyklon B, het gas dat standaard in concentratiekampen gebruikt zou gaan worden. Maar, zo beklemtoont Van Driel terecht, uit archiefvondsten in november 2008 bleek dat er al eerder over vergassing van de Joden en andere gevangenen was gesproken in documenten die door Himmler, in november 1941, waren ondertekend. Van Driel schrijft:

“Daarin vindt men de aanduiding ‘Entlaussungsanlage met Gaskammer’ terug. Hieruit blijkt dat al vóór de Wannseeconferentie tot de systematische vernietiging van de Europese joden besloten was, in dit geval met gas op experimentele basis.” (161)

Uit gevonden archiefstukken blijkt verder dat niet iedereen het het eens was met vergassing van de joden. Enkele aanwezigen gaven aan voor opsluiting te zijn of voor sterilisatie. Heydrich kreeg alle aanwezigen op één lijn. De gevolgen zijn helaas genoegzaam bekend.

 ~ Enne Koops

Boek Duitse passages – Lo van Driel
Overzichtspagina: Geschiedenis van Duitsland

- advertentie -

Verder speuren:

Bekijk ook onze uitgebreide onderwerpenlijst of het personenregister


Uit het archief:

Meer tips ➱