De Amish-gemeenschap

Korte geschiedenis van hun geloof, cultuur, kenmerken & opvattingen
//
11 minuten leestijd
Parkeerplaats voor paard en wagen in Amish Country, U.S. Illinois Arcola
Parkeerplaats voor paard en wagen in Amish Country, U.S. Illinois Arcola (CC BY-SA 3.0 - )

In de Verenigde Staten en Canada bestaan honderden soorten kerken en geloofsgemeenschappen. Eén daarvan is de Amish-gemeenschap. De geschiedenis van deze protestantse religieuze groepering gaat terug tot het einde van de zeventiende eeuw. In dit artikel gaan we in op het ontstaan van deze geloofsgroepering en de geschiedenis van de Amish, die vanwege hun traditionele vervoersmiddelen ook wel bekend staan als horse-and-buggy-people (paard-en-wagenmensen). Verder zoomen we in op het geloof, de cultuur en de specifieke gebruiken van de Amish.

Amish-kinderen onderweg naar school
Amish-kinderen onderweg naar school (CC BY 2.0 – Gadjoboy – wiki)
In 2021 woonden er in Noord-Amerika, en dan met name in de Verenigde Staten, ongeveer 350.000 Amish, verspreid over ongeveer 200 afzonderlijke leefgemeenschappen. Een eeuw eerder, in 1920, bedroeg hun aantal slechts 5000. Qua omvang vond een groei plaats naar zo’n 84.000 in 1984. Daarna, van de jaren 1980 tot 2020 vond er een verdrievoudiging van hun aantal plaats. De groei van de gemeenschap heeft vooral te maken met het hoge kindertal, dat gemiddeld op zeven ligt. De grootste concentraties Amish bevinden zich vandaag de dag in de Amerikaanse staten Pennsylvania, Ohio (met name in Holmes County), Indiana (rond de stad Elkhart), Iowa, Illinois en Kansas. Kleinere Amish-groepen zijn verder ook te vinden in de staten Wisconsin, Maine, Missouri en Minnesota.

In Canada bevinden zich ook kleine Amish-groeperingen, specifiek in het zuidwesten van de provincies Ontario, Manitoba, Saskatchewan, New Brunswick en Prince Edward Island. Het gaat in totaal om circa 6000 personen, volgens een telling uit 2021.

Binnen de wereld van de Amish zijn er vier hoofdstromen, in volgorde van meest conservatief naar meer progressief: Old Order Amish, New Order Amish, Beachy Amish en de Amish Mennonite. De twee laatstgenoemde stromen maken vaak gebruik van auto’s en elektriciteit, terwijl de eerstgenoemde groepen dat niet of minder doen.

Het ontstaan van de Amish-gemeenschap: over stamvader Jacob Ammann (1675-1710)

Jacob Ammann
Jacob Ammann (CC0 – Mikeatnip – wiki)
De Amish zijn als gemeenschap in de zeventiende eeuw ontstaan in Zwitserland. De stichter was de mennoniet, ofwel doopsgezinde, Jacob Ammann (ca. 1644-1730). Na de Reformatie ontstonden binnen de calvinistische stroming van het protestantisme meerdere substromingen, waarvan de mennonieten of doopsgezinden een variant waren.

Ammann behoorde tot de meer radicale stroming binnen het mennonitische protestantisme. Ammann werd in of rond 1644 geboren in de Zwitserse plaats Erlenbach im Simmental. Omstreeks 1675 bekeerde Ammann zich tot het anabaptisme, de stroming van wederdopers, en werd uiteindelijk ouderling (oudste) van een anabaptistische gemeente van de Zwitserse Broeders. De Zwitserse Broeders behoorden tot wat wel de Radicale Reformatie is genoemd, die voortkwam uit de ideeën van onder meer de reformator Huldrych Zwingli (1484-1531).

Jacob Ammann's huis in Erlenbach
Jacob Ammann’s huis in Erlenbach (CC BY-SA 3.0 – Thomas.kaltenrieder – wiki)
In 1693 stichtte Jacob Ammann, na een scheuring binnen de anabaptistische gemeenschap, een eigen Amish-gemeente in Sainte-Marie-aux-Mines in Zwitserland. De scheuring binnen de Zwitserse mennonitische gemeenschap hing samen met discussies over de mate van wereldmijding (Meidung) en de Heilige Communie, ofwel het avondmaal. Al snel breidden de Amish zich uit naar andere regio’s in het Heilige Roomse Rijk, specifiek naar Zuid-Duitsland, de Elzas en Polen. Er kwamen ook Amish in Nederland en in Rusland terecht. De verspreiding van de Amish – die toen nog de Old Order Amish heetten – had te maken met geloofsvervolgingen, die hen noodzaakten om in het begin van de achttiende eeuw te vluchten uit Zwitserland. De naam Amish werd aanvankelijk gebruikt als scheldnaam voor de dissidente mennonieten, maar de Amish namen deze Schandename over en maakten deze naamsaanduiding tot een geuzennaam.

Emigratie van de Amish naar de Verenigde Staten, Canada en Zuid-Amerika (ca.1710-1850)

Veel Amish voelden zich al snel achtergesteld in de gebieden waar ze na hun geloofsvlucht heentrokken. Vanaf ongeveer 1710 emigreerden ze daarom in groten getale naar de Verenigde Staten. Duizenden Amish emigreerden per zeilschip naar het oosten van de Amerikaanse staat Pennsylvania, waar zich onder de pionier William Penn (1644-1718) al eerder ‘geloofsdissidenten’ (de Quakers) gevestigd hadden. Op uitnodiging van Penn waren de Amish welkom om zich in Pennsylvania te vestigen, waar ze aan de slag konden als landarbeiders en boeren. Onder de eerste Pilgrim Fathers die zich in Amerika vestigden, bevonden zich overigens ook anabaptisten. Zo was de pionier William Bradford (1590-1657), een van de stichters van Plymouth, een wederdoper.

De aantallen Amish-emigranten vielen aanvankelijk mee. Tussen 1717 en 1750 ging het om in totaal zo’n vijfhonderd gelovigen, van wie velen uit de Duitse staat Rheinland-Pfalz afkomstig waren. Een van de bekendste groeperingen, een groep van in totaal eenentwintig families, kwam op 8 oktober 1737 aan met het schip de Charming Nancy. Zij vestigden zich in en rond de stad Lancaster in Pennsylvania. Een deel van deze pioniers trok later verder westwaarts, vooral naar de Amerikaanse staat Ohio.

In de jaren 1830 tot 1850 volgde een tweede emigratiestroom van Amish uit Europa. Het ging om circa 1500 personen, die zich vooral in de Amerikaanse staten Ohio, Illinois en Iowa vestigden, evenals in het zuiden van de Canadese en de provincie Ontario. Sommige immigranten vestigden zich in de staat en/of stad New York. Deze tweede migrantenstroom bestond uit meer liberale Amish, die zich vaak niet aansloten bij de al bestaande Old Order Amish die eerder geëmigreerd waren.

Via migratie kwamen er recent, omstreeks 2015, ook Amish terecht in Zuid-Amerika. In onder meer Argentinië en Bolivia bevinden zich tegenwoordig kleine Amish-groeperingen.

Traditionele klederdracht van de Amish, Lancaster County
Traditionele klederdracht van de Amish, Lancaster County (CC BY-SA 3.0 – wiki)

Geloofsovertuigingen, culturele gebruiken & levenswijze van de Amish

Het type geloof en de bijhorende overtuigingen van de Amish lijken in veel gevallen op die van andere protestantse of (ana)baptistische groeperingen. Een aantal specifieke leerstellingen en geloofsovertuigingen spring er echter opvallend uit:

  • Praktisch christelijk leven – Bij de Amish ligt het zwaartepunt van hun geloof niet op de theologie, maar op het praktische leven. Religie, normen en waarden en traditie vallen bij hen samen met de invulling van het dagelijkse leven.
  • De doop – Amish zien de kinderdoop niet als een geldige doop. Als anabaptisten beschouwen zij alleen de volwassenendoop als een echte doop.
  • De Bijbel – De Bijbel is Gods onfeilbare openbaring. Daarbij beslist alleen God wie er in de hemel of in de hel komen.
  • De mens – Mensen zijn van nature zondige en slechte wezens. Mensen dienen in de praktijk een vroom en christelijk ingericht leven te leiden. De vermeende zondige aard van de mens is voor de Amish een belangrijke reden om zich af te zonderen van de rest van de wereld, zoals in de Oudheid en in de Middeleeuwen de woestijnmonniken, paalzitters en kloosterlingen deden. Om deze reden worden de Amish ook wel de ‘Stille im Lande’ genoemd. Anders dan monniken en nonnen, zonderen de Amish zich als families en als gemeenschap af van de vermeende zondige wereld. De zondige mens behoort verder nederig te zijn richting zijn of haar omgeving en naar God toe. Aangezien God de wereld bestuurt, zo vinden veel Amish, wijzen ze sociale verzekeringen af. Wél bezoeken de meeste Amish doktoren, tandartsen en/of ziekenhuizen als dat nodig is.
  • Oorlog en geweld – Oorlogen en geweld dienen afgewezen te worden. De Amish zijn dan ook pacifistisch in de radicale zin van het woord. De Amish weigeren pertinent om het leger in te gaan.
Amish kinderen op een boerderij bij Morristown, New York
Amish kinderen op een boerderij bij Morristown, New York (CC BY 2.0 – ilamont – wiki)

De Amish vallen naast enkele specifieke geloofsovertuigingen op door hun culturele gebruiken, uiterlijk en levenswijze. De meest opvallende aspecten van de Amish-cultuur zijn:

  • Huwelijk – De Amish zijn monogaam, anders dan veel mensen denken of suggereren. Ze trouwen dus met één levenspartner. In dit opzicht worden de Amish en andere mennonitische groepen vaak verward met de mormonen, die wel meerdere vrouwelijke partners mogen hebben en dus polygaam zijn. Het initiëren van een echtscheiding is verboden binnen de gemeenschap.
  • Amish. Ploegen met paarden
    Amish. Ploegen met paarden, Ohio
    Vervoer & techniek – Moderne vervoersmiddelen en technologie wijzen de Amish af. Ze rijden daarom niet in auto’s, maar met paard-en-wagen (horse-and-buggy-people). Ook andere vruchten van de Industriële Revolutie, zoals elektriciteit, fotocamera’s en smartphones, zijn not done bij veel conservatieve Amish-groeperingen. Bij het beoefenen van landbouw maken de meeste Amish geen gebruik van rijdende landbouwmachines.
  • Kledingstijl – Qua kledingstijl hebben traditionele Amish specifieke gebruiken, die hen onderscheidt van andere groepen. Zo dragen mannen – zowel ouderen, jongeren als kinderen – een hoed en baard, een overhemd en een wijde broek. Als het koud is, gaat er over deze kledinglaag een vest heen. Een snor dragen ze vaak niet, omdat dat doet denken aan militairen en de Amish pacifistisch zijn. Vaak dragen ze, in navolging van stichter Ammann die kleermaker van beroep was, zelfgemaakte traditionele kleding. De Amish-vrouwen mogen zo weinig mogelijk van hun lichaam laten zien en het dragen van sieraden is voor hen verboden. Hun dresscode is een lange jurk, eventueel met een grijskleurig schort voor werkzaamheden, en een hoofdkapje. Vrouwen moeten altijd paraat staan voor het gebed en daarom moeten ze te allen tijde een kapje dragen. In het algemeen weerspiegelt de kleding van de Amish hun nederigheid (Demut) en ondewerping (Gelassenheit) jegens God. Doordat iedereen dezelfde soort basic kleding draagt, wordt de gelijkheid en eenheid van de eigen cultuur beklemtoont.
  • Amish man met een typische Shenandoah-baard (in Nederland ook wel eens kabouterbaard genoemd) en een rieten hoed
    Amish man met een typische Shenandoah-baard (in Nederland ook wel eens kabouterbaard genoemd) en een rieten hoed (CC BY 2.0 – Ivan McClellan – wiki)
  • Taal & onderwijs – De Amish spreken Duitse dialecten, vooal Pennsylvania Dutch, maar ook Hoogduits. Verder doen ze aan thuisonderwijs. De vakken geschiedenis en aardrijkskunde staan niet op het lesprogramma, waardoor de wereldkennis van de Amish relatief beperkt is. Centraal in het lesprogramma staan rekenen, taal, Bijbelstudie en Ordnung, ofwel: het aanleren van de normen en waarden van de gemeenschap. De Amish vallen niet onder de Leerplichtwet en geven hun kinderen vaak tot hun veertiende thuisonderwijs.
  • Gemeenschap – Nabuurschap is een cruciale waarde binnen de Amish-gemeenschap. Bij problemen, zoals een woningbrand of een ander ongeluk, helpen families en leden van de gemeenschap elkaar. Amish gemeenschappen zijn sociaal dan ook hecht.
  • Muziek, boeken & sport – Binnen de Amish-gemeenschap is muziek maken in het openbaar vaak niet toegestaan. Wel mogen de leden eigen muziekinstrumenten hebben en bespelen, zoals een mondharmonica, accordeon of fluit. Zingen is echter, a capella (zonder instrumenten) en unisono (ongeharmoniseerd), wel een belangrijke gezamenlijke activiteit. Hiervoor is de zangbundel Ausband beschikbaar. Boeken die door vrijwel alle Amish worden gelezen, zijn naast de Bijbel de Martyr’s Mirror (De Spiegel der Martelaren, een zeventiende-eeuws boek over de geschiedenis van de belangrijkste mennonitische en Amish-leiders) en het tijdschrift The Budget, dat sinds 1890 verschijnt. Verder doen de Amish wel aan sportactiviteiten, en dan met name volleybal en softbal, maar puur voor de lichamelijke beweging en niet in competitieverband.
Waslijn in een Amish-gemeenschap
Waslijn in een Amish-gemeenschap (CC BY-SA 4.0 – Daniel Schwen – wiki)

Rumspringa: een belangrijk overgangsritueel voor de Amish-jeugd

Een belangrijk cultureel gebruik binnen de Amish gemeenschap is de rumspringa. De letterlijke betekenis van dit begrip, ook wel als rumschpringe gespeld, is ‘rondspringen’ of ‘huppelen’. Het fenomeen rumspringa is een overgangsfase naar adolescentie, waarin jonge Amish-leden de wereld buiten hun vertrouwde Amish-gemeenschap mogen verkennen.

Verkeersbord in de buurt van een Amish-gemeenschap
Verkeersbord in de buurt van een Amish-gemeenschap (CC BY-SA 4.0 – Daniel Schwen – wiki)
Tot ongeveer hun zestiende levensjaar wonen de Amish-jongeren in lokale gemeenschappen bij hun ouders en familie. Rond hun zestiende begint dan de rumspringa, een overgangsritueel richting de volwassenheid, die tot hun 20e of 22e levensjaar duurt. Gedurende de rumschpringe krijgt de jeugd meer ruimte om af te wijken van de gangbare culturele praktijk binnen de eigen gemeenschap. Voorbeelden zijn het dragen van andere dan de eigen traditionele kleding, het afwijken van de voorgeschreven haardracht, autorijden, drankgebruik en losser seksueel gedrag. Anders dan veel films en televisieseries laten zien, blijven veel Amish-jongeren tijdens de rumspringa thuis wonen.

Een standaard gebruik is ten slotte dat de rumspringa eindigt met een huwelijk. Sociologisch onderzoek heeft aangetoond dat tot 95 procent van de Amish-jeugd na de rumspringa terugkeert naar de vroegere gemeenschap.

Geschiedenis & ontwikkeling van Amish-groeperingen van 1850 tot heden: enkele hoofdlijnen

Nadat de Amish zich in Noord-Amerika hadden gevestigd, deden zich binnen deze gemeenschappen diverse belangrijke ontwikkelingen en gebeurtenissen voor. In deze paragraaf zoomen we in op de belangrijkste voorvallen in de Amish wereld in de afgelopen 175 jaar. In de periode 1850 tot 1875 leidden verschillen van opvatting over het geloof tot veel onderlinge onenigheden en scheuringen, die zich vooral toespitsten op de normen en waarden van het praktische geloofsleven (Ordnung). De leiders van de Amish organiseerden in deze periode veel samenkomsten, met name in het jaar 1865, om de onderlinge geschillen op te lossen. Deze vergaderingen staan bekend als de Diener-Versammlungen. De meest conservatieve Amish, de leden van de Old Order Amish, woonden deze verzoeningsvergaderingen echter nauwelijks tot niet bij.

In één beeld gevangen. Rechts een paard en wagen van een lid van de Amish-gemeenschap. Links een moderne motorrijder.
In één beeld gevangen. Rechts een paard en wagen van een lid van de Amish-gemeenschap. Links een moderne motorrijder. (CC BY-SA 3.0 – Nils Fretwurst – wiki)

Een belangrijke datum in de geschiedenis van de Amish is 17 januari 1937. Dit jaar wordt beschouwd als het einde van de Amish in Europa. Op deze datum fuseerde een Amish-gemeente in het dorp Ixheim in Duitsland met een doopsgezinde gemeenschap. Dit moment wordt beschouwd als het einde van de Amish in Europa. Vandaag de dag is er echter nog wel een handjevol Beachy Amish-groepen op het Europese continent te vinden, maar geen Old Order-groeperingen meer.

Een andere belangrijke gebeurtenis uit de moderne geschiedenis van de Amish vond plaats op 15 mei 1972, toen de rechter na hoger beroep een uitspraak deed in de zogenoemde ‘zaak Wisconsin v. Yoder’. Een rechter van het Supreme Court sprak deze dag uit dat de Amish het recht hadden, met een beroep op de godsdienstvrijheid, om hun kind een na de achtste klas van school te halen en ze thuisonderwijs te geven. Tot ongeveer 1950 gingen bijna alle Amish-kinderen naar kleine, lokale, niet-Amish-scholen. Maar door de uitspraak van het Surpreme Court veranderde dit en richtten de Amish steeds meer eigen scholen op en gingen ze het thuisonderwijs organiseren.

Een andere belangrijke ontwikkeling vanaf de jaren 1970 was dat steeds meer Amish kleine landbouwbedrijven, timmerbedrijven en bouwbedrijven opzetten. In 2018 waren liefst 12.000 van de in totaal 40.000 Amerikaanse melkveebedrijven in handen van de Amish.

~ Enne Koops

Boek: Plain Diversity. Amish Cultures & Identities – Steven M. Nolt

Bronnen

Gedrukte bronnen
-Reinder Bruinsma, Geloven in Amerika. Kerken, geschiedenis en geloof van christenen in de Verenigde Staten (Zoetermeer: Uitgeverij Boekencentrum 1998) 30-35.
-Mark A. Noll, A History of Christianity in the United States and Canada (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1992) 395-400.
-Steven M. Nolt, A History of the Amish (New York: Good Books, 2015 [3rd edition, 2003]).
-George Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie Deel I: A-GOGH (Kampen: Kok, 2009) p.51-52.

Internet
-https://www.britannica.com/topic/Amish
-https://historydaily.org/the-history-of-the-amish-and-their-unique-way-of-life
-https://amishamerica.com/5-important-events-in-amish-history/
-https://visitusa.nl/bestemmingen/spots/amish/
-https://www.usaroadtripfan.nl/amish-amerika/
-https://www.ranker.com/list/what-do-the-amish-believe/danielle-ownbey
-https://anabaptistwiki.org/mediawiki/index.php?title=Martyrs_Mirror
-https://esask.uregina.ca/entry/mennonite_settlements.jsp
-https://en.wikipedia.org/wiki/Amish
-https://www.eo.nl/artikel/wie-zijn-de-amish-en-wat-geloven-zij