////

Sofonisba Anguissola – Italiaanse kunstenares

Ster van de Renaissance
Sofonisba Anguissola, zelfportret, 1556
Sofonisba Anguissola, zelfportret, 1556 (detail)

In het zestiende-eeuwse Napels, Rome en Florence zaten de ateliers vol met schilders, allemaal in de leer bij grote Italiaanse meesters. Verscholen in diezelfde steden waren de vrouwelijke schilders en het aandeel van deze vrouwen is in de (kunst)geschiedenis inmiddels dan ook zo goed als vergeten. Hoewel zo’n beetje iedereen bekend is met het werk van Rembrandt, Vermeer en natuurlijk Michelangelo, kunnen echter weinig met hetzelfde gemak een vrouwelijke schilder uit dezelfde periode noemen. Er wordt weleens gesuggereerd dat zij dan waarschijnlijk “niet net zo goed waren” als mannelijke schilders. Meer dan aan een gebrek aan genoeg talent valt het echter te wijten aan de zestiende-eeuwse leefomstandigheden van vrouwen in vergelijking met mannen. Zo werden vrouwen geacht zich vooral binnenshuis te bewegen, hier kregen sommigen de mogelijkheid om bepaalde talenten te ontwikkelen maar lang niet alle vrouwen en lang niet alle talenten.

Vrouwen als Sofonisba Anguissola (1532-1625) zijn dan ook extra indrukwekkend. Geboren in het Napels als dochter van een aan lagerwal geraakte edelman wist ze zich te ontwikkelen tot een van de bekendste vrouwelijke schilders van de Renaissance. Dit kreeg ze onder meer voor elkaar door de steun van haar familie. Haar ouders waren progressieve humanisten en stuurden haar, en haar zus, in de leer bij een schilder. Anguissola was zo vermoedelijk een van de eerste vrouwen die officieel bij een schilder in de leer ging, daarmee maakte ze ook de weg vrij voor ander vrouwelijk schildertalent.

Het schaakspel - Sofonisba Anguissola
Het schaakspel – Sofonisba Anguissola, 1555

Het schildersvak leren was voor vrouwen in de zestiende eeuw ongebruikelijk. Het werd niet gezien als een nuttige voorbereiding op het huwelijk en een serieuze carrière zat er voor vrouwen toen ook niet in. Dit bleek een beperking voor een aspirant schilder als Anguissola. Omdat ze als vrouw minder serieus genomen werd, werd de ingewikkeldere technische kant van het leren schilderen haar bijvoorbeeld “bespaard”. Zo leerde ze geen naakten schilderen (dit zou zeer ongepast zijn) en was het ook niet toegestaan buiten te schilderen: stel je voor dat iemand haar zou zien! Het gevolg hiervan was dat veel vrouwelijke schilders, en ook Anguissola, portretten of stillevens als onderwerp kozen. Dit bleek voor Anguissola echter een gouden greep, haar werk werd namelijk opgemerkt door niemand minder dan Michelangelo (1475-1564).

Anguissola en Michelangelo

Nadat Anguissola haar opleiding had afgerond vertrok ze naar Rome. Het duurde niet lang voor ze daar door een bevriende schilder werd voorgesteld aan Michelangelo. Ze liet hem een tekening zien die ze had gemaakt: van een lachend meisje. Hoewel Michelangelo onder de indruk was, vroeg hij haar een tekening te maken van een huilend jongetje. Dit leek hem namelijk een stuk moeilijker en was dus een goede test. Niet veel later liet Anguissola hem het resultaat zien en Michelangelo was zo onder de indruk dat hij haar gedurende de twee jaar erna begeleidde in haar verdere ontwikkeling tot professioneel schilder.

Portret van Filips II van Spanje, tegenwoordig toegeschreven aan Sofonisba Anguissola, 1573
Portret van Filips II van Spanje, tegenwoordig toegeschreven aan Sofonisba Anguissola, 1573

Bekendheid

De begeleiding van Michelangelo kwam het werk van Anguissola ten goede en dit bleef niet onopgemerkt. Zo kwam ze uiteindelijk in 1559 terecht bij het Spaanse hof. Hoewel haar officiële titel die van hofdame was, was ze er vooral om koningin Elisabeth (1545-1568) en haar dochters de fijne kneepjes van het schilderen bij te brengen. De koningin had grote bewondering voor Anguissola en ze bleef dan ook veertien jaar in dienst.

Sofonisba Anguissola - Zelfportret, 1610
Sofonisba Anguissola – Zelfportret, 1610
Tijdens haar periode aan het hof schilderde ze onder meer portretten van bijna de hele koninklijke familie. Na de dood van de koningin werd er voor haar een aristocratisch huwelijk geregeld waarnaar ze verhuisde naar Sicilië. Dit huwelijk gaf haar de gelegenheid vrij te blijven werken aan haar kunst. Dat bleef ze dan ook doen tot de laatste jaren van haar leven toen Anguissola, vanwege zichtverlies, niet meer in staat was te schilderen. Wel begeleidde ze verschillende jonge talenten, waaronder de Vlaamse kunstenaar Antoon van Dyck (1599-1641). Van Dyck zei naderhand over haar dat hij van zijn ene gesprek met Anguissola meer leerde over de schilderkunst dan tijdens zijn hele eerdere opleiding. Een groot compliment maar niet heel vereassend want Anguissola werd in haar tijd gezien als een zeer succesvolle schilder en bovendien als een wijze en intellectuele vrouw, veel jonge schilders stonden in de rij om van haar te mogen leren.

Anguissola was in de zestiende-eeuw niet alleen voor vrouwelijke, maar voor alle jonge schilders, een grote inspiratie. De ster van de Renaissance.

~ Josephine van der Klugt

Ook interessant: Anna Roemers Visscher – Dichteres en glasgraveur
…of: Artemisia Gentileschi, de 17e-eeuwse temperamentvolle barokschilderes
Boek: Sofonisba Anguissola – Drawings & Paintings

Nooit uitgelezen...

Historiek is uw online geschiedenismagazine. Ons archief bevat duizenden artikelen. Bekijk hier onze alfabetische onderwerplijst en blijf lezen. Of bekijk onze tips op de voorpagina.

Meer informatie of samenwerken? Klik dan hier. Heeft u zelf een artikel dat u wilt publiceren, mail ons dan. Informatie voor uitgevers is hier te vinden.

Honderden auteurs publiceerden al op Historiek. Bekijk hier wie

Doorzoek ons archief: