Osama bin Laden – Leider en oprichter van Al-Qaida

Osama bin Laden (1957-2011) was de oprichter en leider van het islamistische terreurnetwerk Al Qaida. Hij werd wereldwijd bekend als het brein achter de aanslagen van 11 september 2001. Maar wie was deze man, waar kwam hij vandaan en wat dreef hem tot zijn daden?

Jeugd

Sjeik Osama bin Muhammad bin Awad bin Laden, zoals zijn volledige naam luidde, werd geboren op 10 maart 1957 in Riyad, de hoofdstad van Saudi-Arabië. Hij was het zeventiende kind van in totaal 54 kinderen die zijn vader Mohammed bin Laden bij tien vrouwen verwekte.

Osama’s biologische vader was aanvankelijk relatief arm, maar wist veel geld te verdienen met de renovatie van grote moskeeën, zoals de Al-Aqsamoskee in Jeruzalem en de Ka’aba in Mekka. Ook had vader Mohammed goede contacten met het Saudische koningshuis en zodoende met de Verenigde Staten, waarmee hij handelde. Hierdoor liep het familiekapitaal van de Bin Ladens op naar een geschatte 16 miljard dollar.

Osama’s ouders scheidden toen hij nog jong was en hij groeide daarna op bij zijn moeder en zijn stiefvader Mohammed al-Attas. Zijn biologische vader hertrouwde nog twee keer, maar stierf in september 1967 bij een vliegtuigcrash.

Opleiding

Osama kreeg een opvoeding in de traditie van het wahabisme, een fundamentalistische en conservatieve variant van het soennisme. Van zijn elfde tot negentiende bezocht hij de elitaire Al-Thager Model School. Hij stond hier bekend als een uitstekende en verlegen student. Vanwege zijn talent kreeg hij een uitnodiging om lid te worden van een speciale islamitische studiegroep, die zich ten doel stelde om leerlingen de complete koran te leren memoriseren voordat ze van school gingen. De leider van deze studiegroep was een fundamentalistische docent van de islamitische sekte Het Broederschap, die de leerlingen conservatief en jihadistische gedachtegoed bijbracht.

Daarna, vanaf 1976 volgde Bin Laden de studies economie en bedrijfskunde aan de Koning Abdul Aziz Universiteit en kwam hij in aanraking met verschillende islamitische denkers, waaronder Muhammad Qutb, de broer van de invloedrijke ideoloog Sayyid Qutb, die een belangrijke rol speelde in de ontwikkeling van het moderne islamistische gedachtegoed. Het is niet geheel zeker of Osama daadwerkelijk een universiteitsdiploma behaalde. Osama was verder sterk geïnteresseerd in het bestuderen van de koran en in liefdadigheidswerk. Ook schreef hij gedichten en las hij veel boeken. Tot zijn meest geliefde werken hoorden boeken van veldmaarschalk Bernard Montgomery en de Fransman Charles de Gaulle.

Privéleven

Osama trouwde maar liefst vijf keer – de eerste keer op zijn achttiende met zijn nicht Najwa Ghanem – en verwekte in totaal minstens twintig kinderen. Zijn eerste kind kwam in 1976 ter wereld, zoon Abdullah. Zijn jongste kind, Safiyah, werd geboren in 2001 en was ooggetuige van de dood van Osama in 2011, toen Amerikaanse special forces de jihadist ombrachten.

Afghaanse Oorlog (1979-1989)

In 1979, na zijn studiejaren, vertrok Osama bin Laden naar Peshawar, Afghanistan waar hij zich voegde bij de ‘Godfather van de jihad’ Abdullah Yusuf Azzam (1941-1989) – alias Sjeik Azzam -, om te strijden tegen de Russen die Afghanistan waren binnengevallen. De Afghaanse Oorlog (1979-1989) zou tien jaar duren. In het kader van Operation Cyclone kregen de Afghanen van de Verenigde Staten veel wapens en materieel om hun eigen troepen, de moedjahedien(‘strijders’) te trainen. Zo wilde Amerika voorkomen dat het communistische Sovjet-Unie oprukte richting de Arabische olievelden. De Afghaanse Oorlog eindigde toen de Russische president Michael Gorbatsjov (geboren 1941) de Russische troepen in februari 1989 uit Afghanistan terugtrok.

Leider van Al-Qaida

Osama bin Laden keerde na de oorlog als held terug naar Saudi-Arabië. Hij kwam echter in conflict met zowel de Saudische als Amerikaanse overheid door de Perzische Golfoorlog (1990-1991). De Amerikanen stationeerden hun troepen in Saoedi-Arabië om een eventuele aanval van Irak te kunnen pareren, maar radicale moslims als Bin Laden zagen deze daad als een bezettingsactie en ontheiliging van de moslimgrond. De Saudische autoriteiten verbanden Osama in 1990 en namen hem vier jaar later zijn staatsburgerschap af. Bin Laden vertrok naar Soedan en werkte daar verder aan de organisatie van zijn terreurgroep Al-Qaida (‘De Basis’), die hij in 1988 had opgericht. Deze paramilitaire organisatie opereert wereldwijd, wil een kalifaat stichten en valt daartoe Amerikaanse en westerse doelen aan.

In 1996 werd Bin Laden Soedan uitgezet en vertrok hij naar Afghanistan. In datzelfde jaar publiceerde hij een zogeheten fatwa, een religieuze verklaring waarin hij opriep tot een heilige oorlog tegen de Verenigde Staten. Twee jaar later volgde een tweede fatwa, ondertekend door meerdere jihadistische leiders, waarin werd opgeroepen tot wereldwijde aanvallen op Amerikanen en hun bondgenoten.

9/11 en daarna

Al-Qaida en Osama bin Laden werden pas echt bij het grote publiek bekend in 2001, door de aanslagen op het World Trade Center (WTC) en het Pentagon op 9/11. Gekaapte vliegtuigen vlogen in het WTC en op het Pentagon, en een ander vliegtuig stortte neer in Pennsylvania nadat de passagiers een wanhopige poging hadden ondernomen om het vliegtuig terug te veroveren.

Voor 9/11 voerde Al-Qaida ook al verscheidene terroristische aanslagen uit, zoals in 1996 in Saudi-Arabië 1996, toen ze via truckbommen Amerikaanse troepen aanvielen. In 1998 vond een reeks aanslagen plaats op Amerikaanse ambassades in Nairobi (Kenia) en in Tanzania, waarbij driehonderd personen het leven lieten. In oktober 2000 volgde een aanslag op het Amerikaanse oorlogsschip USS Cole in de haven van Aden (Jemen), waarbij zeventien Amerikaanse matrozen omkwamen.

Na 11 september 2001 reageerden de Verenigde Staten met hun War on Terror en vielen Afghanistan en Irak binnen. Tijdens de daaropvolgende gevechten in Afghanistan wist Osama bin Laden in december 2001 te ontsnappen aan Amerikaanse troepen bij het grottencomplex van Tora Bora, waarna hij jarenlang uit beeld verdween. In de jaren na de aanslagen in Amerika verschenen verschillende videoboodschappen van Bin Laden. In een videoboodschap uit 2004 erkende hij voor het eerst expliciet dat Al-Qaida verantwoordelijk was voor de aanslagen van 11 september.

Al-Qaida pleegde in de jaren hierna nog verscheidene grote aanslagen, waaronder in Europa, zoals in Madrid (2004), Londen (2005), Jordanië (2005) en Libanon (2006).

Dood

Na de aanslagen van 11 september 2001 maakten Amerikaanse veiligheidsdiensten jarenlang jacht op Osama bin Laden, die zich vermoedelijk schuilhield in het grensgebied van Afghanistan en Pakistan. Uiteindelijk werd hij opgespoord in een zwaar beveiligd wooncomplex in de Pakistaanse stad Abbottabad.

Op 2 mei 2011 schoot een speciaal Amerikaans operatieteam, onderdeel van de Amerikaanse speciale eenheid Navy SEALs, Osama bin Laden dood tijdens een nachtelijke operatie in het complex. Het lichaam werd door Amerikaanse autoriteiten geïdentificeerd, onder meer met behulp van DNA-onderzoek. President Barack Obama en zijn naaste medewerkers volgden de operatie vanuit de zogeheten Situation Room in het Witte Huis. Een foto van dit moment werd later wereldwijd verspreid. Het lichaam van Osama bin Laden kreeg een zeebegrafenis.

De Amerikaan Robert O’Neill, die deel uitmaakte van het Navy SEALs-team, claimde in 2014 dat zijn kogels Osama bin Laden hadden gedood.

Al-Qaida na Bin Laden

Na de dood van Osama bin Laden in 2011 werd Al-Qaida geleid door de Egyptische arts Ayman al-Zawahiri. Ook hij werd verantwoordelijk gehouden voor het organiseren van de terroristische aanslagen op de Verenigde Staten in 2001. Op zijn hoofd werd een bonus van 25 miljoen dollar gezet. In 2022 kwam Al-Zawahiri om het leven bij een Amerikaanse drone-aanval in Kabul. Sindsdien is onduidelijk wie exact de leiding heeft over Al-Qaida.

Bronnen